नेपाल टेलिकममा विभिन्नखाले भ्रष्टाचार भएको समाचार सार्वजनिक भइरहेकै समयमा त्यसको विरोधमा ह्याकरको एक समूहले टेलिकमका सम्पूर्ण प्रयोगकर्ताको तथ्यांक ह्याक गरिएको र उक्त तथ्यांक आफ्नो नियन्त्रणमा रेहको दाबी गरेको छ । आफ्नो फेसबुक पेजबाट टेलिकमका प्रयोगकर्तालाई सम्बोधन गर्दै उक्त समूहले नेपाल टेलिकमका सम्पूर्ण प्रयोगकर्ताको तथ्यांक आफ्नो नियन्त्रणमा भएको दाबी गरेको हो । उक्त समूहले केही प्रयोगकर्ताको ह्याक भएको विवरणसमेत सार्वजनिक गरिएको छ ।

कसले गर्यो ह्याक ?
केही समयअघि डा. बाबुराम भट्टराईको वेबसाइट ह्याक गर्ने ह्याकर को समूहले टेलिकमका भ्रष्टाचार भएका कारणले उसका प्रयोगकर्तालाई नेपाल टेलिकम असुरक्षित छ भन्ने जानकारी दिनसमेत आफूले यस्तो गरेको बताएका छन् ।
ह्याकरको उक्त समूहले प्रयोगकर्ताका सम्पूर्ण मोबाइल नम्बर आफ्नो नियन्त्रणमा रहेको दाबी समेत गरेको छ । उक्त समूहले प्रयोगकर्ताको नागरिकता नम्बर, युजरनेम, बुवाको नाम, ठेगाना र अन्य सम्पूर्ण विवरणसमेत ह्याक गरिएको दाबी गरेको छ । यद्यपि, उक्त समूहले प्रयोगकर्ताको सेक्युरिटी कोड भने ह्याक नभएको स्पष्ट पारेको छ । उक्त समूहले यसअघि पनि आफूले थुप्रै साइट ह्याक गरेको दाबी गरेको छ । यो यही समूह हो जस्ले वरुण राष्ट्रिय निकुञ्ज, किप्स एफएम, इ सेवाको एक सब डोमेनलगायतका साइट ह्याक गरिसकेको छ भने समूहले रक्षा मन्त्रालयको साइटसमेत केही दिनका लागि ह्याक गरेको थियो ।

टेलिकमको सर्भर असुरक्षित छ भन्ने प्रमाणित गर्न ह्याक गर्यौं : ह्याकर 
ह्याकरको उक्त समूहले आफ्नो फेसबुक पेजमार्फत नेपाल टेलिकमको सर्भर सुरक्षित छ वा छैन भन्ने जान्न आफूले प्रयोगकर्ताका सम्पूर्ण तथ्यांक नियन्त्रणमा लिएको जानकारी दिँदै नेपाल टेलिकमलाई आफ्नो ‘सर्भर’ सुरक्षित राख्नसमेत आग्रह गरेको छ । उसले आफूहरूले नियन्त्रणमा लिएका कुनै पनि तथ्यांकको दुरुपयोग नगर्नेसमेत दाबी गरेको छ । ‘नेटवर्कमा समस्या छ । त्यही कारणले सर्भर सुरक्षित छैन भन्ने प्रमाणित गर्न हामीले टेलिकमका तथ्यांक नियन्त्रणमा लिएका छौं ।’ नेपाल टेलिकमको सर्भर ह्याक भएको प्रमाणित गर्न ह्याकर समूहले उनीहरूलाई कसैको मोबाइल नम्बर पठाए नेपाल टेलिकमको सर्भर प्रयोग गरी एसएमएस पठाइनेसमेत दाबी गरेको छ ।

The post ह्याकरले दियो नेपाल टेलिकमलाई यस्तो धम्की first appeared on

एक दिनमा तीनभन्दा बढी सेल्फी लिने मानिस मानसिक रोगी हो । प्रविधिको विस्तारसँंगै सेल्फी खिच्ने र सामाजिक सञ्जालमा पोष्ट गर्ने अभ्यास बढी रहेका वेला अमेरिकी मनोवैज्ञानिक संगठनले हालै गरेको अनुसन्धानबाट दुनियाँंलाई स्तब्ध पार्ने निष्कर्ष निकालेको छ ।  मनोवैज्ञानिकहरु ठोकुवासाथ भन्न थालेका छन्–कुनै व्यक्ती एक दिनमा तीन भन्दा बढी सेल्फी खिच्छ र त्यत्तिकै संख्यामा सामाजिक सञ्जालमा पोष्ट गर्छ  त्यो मानिस दम्भी र अहंकारी हो । व्यक्ति केन्द्रीत दुनियामा सेल्फी खिच्नु आदत होला,तर यसले मानिसमा बढ्दै गएको मनोवैज्ञानिक समस्या थप्छ ,अनुसन्धानको निष्कर्ष छ ।

फेसबुक,ट्वीटर,इन्स्टाग्राम लगायतका सामाजिक सञ्जालमा कतिपय व्यक्ति यस्ता छन्,जो बिहानै उठेदेखि साँंझ सुत्नेबेलासम्म सेल्फी पोष्ट गरिरहन्छन् । आफ्नै तस्वीरप्रतिको यस्तो एडिक्शन हास्यास्पद त छ नै,सँंगसँंगै मानसिक स्वास्थ्यका लागि समेत हानिकारक छ ।

यस्ले मानिवीय संस्कार र अनुशासित जीवनमा समेत क्षति पु¥याइरहेको वैज्ञानिकहरुले बताएका छन् ।  सेल्फी र सामाजिक सञ्जालमा बढी आफ्नै तस्वीरहरु राख्ने आदतले कतिपय मानिसहरु महिनौ घरबाट ननिस्कनेदेखि आत्महत्या गर्ने तहसम्म पुगेका केशस्टडि अनुसन्धानमा सामेल छन् ।

 सेल्फीबाट हुने मानसिक असन्तुलनलाई मनोविद्हरुले सेल्फाइटिस नाम दिएका छन् । सेल्फी खिच्ने र बढी फोटा पोष्ट गर्ने आदतले मान्छेलाई परिवार र समाजबाट एक्ल्याउदै लगेको पनि उनीहरुको निष्कर्ष छ । यस्ता आदतले दैवी प्रकोप जस्ता घटनाका समयमा समेत मानिसहरु सतर्कता र उद्धारका क्रममा चुक्ने गरेका छन्,जसले अप्रत्यासित मृत्यु बढाएको छ ।  

The post सेल्फीको लत छ ?मनोवैज्ञानिक भन्छन‘मानसिक रोग पनि हुनसक्दछ’ first appeared on

सर्वाधिक लोकप्रिय समामाजिक सञ्जाल फेसबुकमा हरेक एक मिनेटमा ५०० नयाँ प्रयोगकर्ता थपिन्छन् ।

पत्याउन गाह्रो पर्दछ, एक मिनेटमै फेसबुकले सात लाख ६० हजार रूपियाँ कमाउछ ।
झण्डै डेढ अर्ब प्रयोगकर्ता रहेको फेसबुक जुन हाल विश्वका कूल इन्टरनेट प्रयोगकर्तामध्ये आधाको सङ्ख्या हो । यस्तै फेसबुकसम्बन्धी रोचक तथ्य यहाँ प्रस्तुत गरिएको छः
– हरेक १ मिनेटमा फेसबुक प्रयोगकर्ताले एक लाखभन्दा बढी फ्रेन्ड रिक्वेस्ट पठाउँछन् ।
– हरेक मिनेटमा ३६ हजार ८ सय जना फेसबुक प्रयोगकर्ता सक्रिय हुन्छन् ।
– हरेक एक मिनेटमा ३५ लाखभन्दा बढी सामग्री फेसबुकमा पोस्ट हुन्छन् ।
– हरेक एक मिनेटमा तीन लाखभन्दा बढी स्टाटस फेसबुकमा अपडेट हुन्छन् ।
– हरेक एक मिनेटमा छ लाख कमेन्ट फेसबुकमा पोस्ट हुन्छन् ।
– हरेक एक मिनेटमा तीन लाख फोटो फेसबुकमा अपलोड हुन्छन् ।
– हरेक एक मिनेटमा झण्डै ४० लाख लाइक फेसबुकमा गरिन्छन् ।
– हरेक एक मिनेटमा दुई लाख मेसेज फेसबुकमा पठाइन्छन् ।
– हरेक एक मिनेटमा ५० हजार वेबलिङ्क फेसबुकमा सेयर गरिन्छ ।
– हरेक एक मिनेटमा एक लाख घण्टा लामो भिडियो फेसबुकमा हेरिन्छ ।
– हरेक एक मिनेटमा ७५ हजार इभेन्ट इन्भाइट्स फेसबुकमा पोस्ट भएका हुन्छन् ।
– हरेक एक मिनेटमा १४ हजार एप्स फेसबुकमा इन्स्टल हुन्छन् ।

अजय शर्माको सहयोगमा 

The post फेसबुक सम्बन्धी जानीराखौं यी तथ्य first appeared on

काठमाडौं । दमौलीका १७ वर्षीय विकल्प ढुङ्गानाले दुई वर्ष लगाएर सौर्य ऊर्जाबाट चल्ने स्कुटरको निर्माण गरेका छन् ।

दमौलीमा आयोजित पत्रकार सम्मेलन मार्फत सोलार जडित स्कुटर सार्वजनिक गरिएको हो ।

अनुसन्धानकर्ताले आफ्नी आमाको नामबाट स्कुटरको नाम ‘विष्णु सोलार स्कुटर’ राखेको जानकारी दिए ।

उनले आफूले नयाँ काम गर्न चाहेको तर राज्यले सहज वातावरण नबनाएको भनी गुनासो पनि गरेका थिए ।

सो अवसरमा विज्ञान तथा प्रविधिमन्त्री शिवलाल थापाले स्कुटरको शुभारम्भ गर्दै भविष्यमा विज्ञान प्रविधि क्षेत्रमा लाग्न सके नाकाबन्दीको मुकाबिला समेत गर्न सकिने र ढुङ्गानाजस्ता हजारौँ ऊर्जाशील युवालाई नेपालमै अध्ययन अनुसन्धान गर्ने वातावरण बन्ने भएकाले त्यसतर्फ आफू लागिपरेको बताए ।

अनुसन्धानकर्ता धनगढीका सुमन पौडेलले विज्ञान प्रविधिसँग सम्बन्धित विषयमा राज्य गैरजिम्मेवार रहेको गुनासो गरे ।

 विष्णु सोलार स्कुटरमा स्मार्ट डिभाइस जडान गरिएको छ । यसले मौसमको जानकारी दिनाका साथै हराएमा स्थान हेर्न सकिनेछ । स्कुटर लगातार ६० किमी गुड्न सक्नेछ ।

The post नेपाली यूवाले बनाए सोलारबाट चल्ने स्कुटर first appeared on

बुधबार बिहान लागेको खन्डग्रास सूर्य ग्रहण हेर्न नगरकोटमा एकाविहानै सर्वसाधरणहरुको  भीड लागेको थियो ।

नेपाल एस्ट्रोनोमी सोसाइटीले यो सूर्यग्रहणलाई हेर्ने व्यवस्था मिलाएको थियो ।

 काठमाडौंको आकाशमा सूर्य उदाएदेखि विहान सात बजेर २ मिनेटसम्म यस्लाई हेर्न सकिएको नेपाल एस्ट्रोनोमी सोसाइटीले जनाएको छ ।

सोसाइटीका सुरेश भट्टराईका अनुसार बिहान ५ बजेर ५६ मिनेटदेखि सूर्यमा ग्रहण लाग्ने भएता पनि यसलाई सुर्य उदाएपछि मात्र हेर्न सकिएकोथियो ।

नेपाल एस्ट्रनोमी सोसाइटीले सूर्यग्रहणलाई नगरकोटबाट अवलोकन÷अनुसन्धान गर्ने सकिने व्यवस्था गरेको हो। उक्त अवसरमा खिचिएको दृश्य यस प्रकारको देखिएको थियो ।

The post नगरकोटबाट यस्तो देखियो सूर्यग्रहण first appeared on

  बुधबार (भोली) बिहान  खन्डग्रास सूर्य ग्रहण  लाग्ने खगोलविद्हरुले  बताएका छन् ।यसलाई काठमाडौंको आकाशमा सूर्य उदाएपछि सात बजेर २ मिनेटसम्म देख्न सकिने बताइएको छ ।

  खगोलविद्हरुका अनुसार   बिहान ५ बजेर ५६ मिनेटदेखि सूर्यमा ग्रहण लाग्ने भएता पनि यसलाई सुर्य उदाएपछि मात्र हेर्न सकिने छ । 

सूर्य ग्रहण बिहान ६ बजेर १९ मिनेटमा सुरु हुने, ६ बजेर २८ मिनेटमा मध्य र ७ बजेर २ मिनेटमा मोक्ष हुने छ । 

यसैबीच नेपाल एस्ट्रनोमी सोसाइटीले भोलीको सूर्यग्रहणलाई नगरकोटबाट अवलोकन÷अनुसन्धान गर्ने सकिने व्यवस्था गरेको सोसाइटीका सुरेश भट्टराईले जानकारी दिएकाछन । 

The post भोली सूर्यग्रहण,नगरकोटबाट अवलोकन गर्न सकिने first appeared on

आगामी जुनमा काठमाडौंमा हुने वातावरण ओलम्पियाडका लागि उत्कृष्ठ दश प्रस्तोताहरु छनौट भएका छन् । वायु प्रदुषणका विभिन्न शीर्षकमा बैज्ञानिक लेख लेखेर बुझाएका विज्ञान शंकायका स्नातकोत्तर तहका विद्यार्थीहरु मध्येबाट उत्कृष्ठ दश जना छनौट गरिएको हो ।

 छनौट हुनेमा अंकित अर्याल, राजु चौहान, रिशब नकर्मी, बिज्ञ ज्ञावाली, मनिषा पोखरेल, प्रगती बज्राचार्य, सृजना सिटिखु, रञ्जिता थापा, अभिनय श्रेष्ठ तथा स्वतान्त्र भण्डारी छन् । प्रतिस्पर्धामा उत्कृष्ट २० सहभागी मध्येबाट उनीहरु छनौट भएका हुन् ।

१० प्रतिस्पर्धीको लेख पुस्तकको रुपमासमेत प्रकाशन गरिने आयोजकले जनाएको छ । पहिलो चरणका १० उत्कृष्ठलाई दोस्रो चरणमा उच्च माध्यमिक विद्यालय(+२)मा अध्ययनरत करिव १ हजार विद्यार्थीमाझ आफ्ना प्रस्तुती राख्न लगाएर स्नातकोत्तर तहका विद्यार्थी मध्येबाट पहिलो, दोस्रो र तेस्रो छनौट गरिनेछ भने सहभागी +२ अध्ययनरत विद्यार्थी मध्येबाट प्रस्तुत विषयवस्तुमा केन्द्रीत रहेर सोधिएका एक सय प्रश्नमा सवैभन्दा बढी प्रश्नको सही जवाफ दिने उत्कृष्ठ तीन जना छनौट गरिनेछ ।

 उत्कृष्ठहरुलाई नगद पुरस्कार, पदक तथा प्रमाणपत्रबाट सम्मान गरिने आयोजकले जनाएको छ । वायु प्रदुषणका विषयमा जनचेतना जगाउन नेपाल साइन्स ओलम्पियाड र इन्ष्टिच्यूट फर एडभान्स सस्टेनाविलिटी स्टडिज(आइएएसएसले यो कार्यक्रम गर्न लागेका हुन् ।

The post वातावरण ओलम्पियाडका उत्कृष्ठ १० प्रतिस्पर्धी छनौट first appeared on

पोखराबाट जोमसोम जाने क्रममा म्यादीमा दुर्घटनामा परेको तारा एयरबारे विभिन्न टिकाटिप्पणी भएका छन् । यसैक्रममा सूचना प्रविधिको क्षेत्रमा नमुना काम गरेर प्रतिष्ठित म्यागासेसे पुरस्कार विजेता एक जना समाजसेवी उपकरण हुँदाहुँदै पनि प्रयोग नभएका कारण दुःखद दुर्घटना हुन पुगेको बताएका छन् ।

म्यागासेसे पुरस्कार विजेता तथा समाजसेवी महावीर पुनले कर्मचारीहरुको लापरवाही र निस्कृयताको कारण पनि जोमसोम जाँदै गरेको जहाज दुर्घटनामा परेको बताएका हुन । तारा एयरको जहाज दुर्घटनामा परेपछि फेसबुकमा पुनले पोखरा र जोमसोम हवाई टावरको कर्मचारीहरुको लापरबाही र निस्कृयताको उदाहरण दिदै उनीहरुको कारण पनि दुर्घटना भएको बताए ।
उनले फेसबुकमा लेखेका छनः
‘हामीले  मार्फत सन २०१० मा मुस्ताङगको लेते नजिकैको लार्क्यु डाँडा र म्याग्दीको खोप्रा डाँडामा Vaishali  भन्ने बिश्व प्रख्यात weather station / IP camera हरु हवाईजहाजहरुको लागि मदत होस् भनेर जडान गरेको थियौं। ति उपकरणहरु बाट इन्टरनेट मार्फत फ्लाईट रुटको real time video / weather information लिन सकिन्थ्यो । त्यसको लागि AIT Bangkok / ACAP बाट आर्थिक सहयोग जुटाइएको थियो र नागरिक उड्डयन प्राधिकरणको एक पैसा पनि परेको थिएन।

 ति उपकरणहरु चलाउनुस भनेर जोमसोम र पोखरा एयरपोर्टमा गएर सिकाइ दिएको पनि थियो । तर त्यसको उपयोग गरेनन। तीन बर्ष पछि ति उपकरणहरुले सम्भार नभएर काम गर्न छोडे । ति उपकरणहरु उपयोग गरे बापत कुनै शुल्क लगाइएको थिएन ।
अहिले पनि म्याग्दीको मोहरे डाँडामा दुई ओटा IP camera x हरु छन् र एउटा weather station छ । सो क्यामेराहरु   हवाईजहाजहरुको लागि नै भनेर राखिएको हो । मैले पोखरा विमानस्थलमा गएर ति क्यामेराहरुको IP address / weather station को लिंक पनि दिएकै हो । 

तर त्यसको उपयोग गरेको जस्तो लागेको छैन । मैले त्यो सुबिधा फ्रीमा उपलब्ध गराएको हो । नपत्याए हेर्नुहोस् । एउटा क्यामेराको  IP 202=166=211=43, user – admin, password qwert12345 हो । 

केहि कुरा भए mahabir@himanchal.org मा लेख्नसक्नुहुनेछ ।

The post महाविर पुन भन्छन ‘ यी उपकरण चलाएको भए, दूर्घटना हुदैनथ्यो ’ first appeared on

रोल्पाको लुङग्रीखोला आसपासका क्षेत्र तथा विभिन्न नदीका किनारमा प्राकृतिक रुपमै सुन पाइएतापनि सरकारले उत्खनन्का लागि थप उत्खनन् गर्न सकेको छैन ।

सुनको सम्भाब्यतामाथि भनेर खानी तथा भूर्गभ विभागका भूर्गभविदहरुले विभिन्न समयमा खोज गरिएको थियो । तर खानी विभाग आफैसँग पनि अनुसन्धानका लागि पर्याप्त स्रोत र साधन नहुनुले सुन खानीको किटान र उत्खननमा ठोस प्रगति हुन नसकेको अधिकारी बताउँछन् ।

छुट्टै भौर्गभिक बनावट तथा निश्चित चाप र तापका आधारमा नेपालका विभिन्न स्थानमा दुई किसिमको सुन पइने भूर्गभविद्हरु बताउँछन्। उनीहरुका अनुसार नेपालमा पाइने सुन भनेको पहाडि चट्टानमा प्राकृतिक रुपमा बनेका र नदीनालाले बगाएर ल्याइ समतर भूभागमा थिग्रेर बसेका हुन्छन्। ति थिग्रेर बसेका सुन महाकाली, चमलिया, सेती, कर्णाली, भेरी, राप्ती, त्रिशुली गरि १७ स्थान पाइन्छ । तर तिमध्य रोल्पाको लुङग्रीखोला र फगुम खोलामा भने प्राकृतिक रुपमा चट्टानसँग मिलेर बसेको बताउँछन् वरिष्ठ भूर्गभविद् धर्मराज खड्का।

त्यस्तै, अर्थात नदीले बगाएर ल्याएर थिग्रेर बसेका सुन अहिले पनि त्रिशुली, कालिगण्डकी र भेरी नदिका किनारमा स्थानिय मानिसहरुले बालुवालाई पानीमा राखेर चाल्दै सुनका साना टुक्रा निकाल्दै आएको स्वीर्काछन खानी विभागका भूगर्वविद्हरु । खानीविभागका एक जना भूर्गभविद् नाम उल्लेख नगरिदिने सर्तमा भन्छन्, ‘खास खनिज अन्र्तगतका काम गर्नेहरुका लागि ट्रेनिङ, ल्याव लगायतका कुराहरुमा खानी विभागले जनशक्ति तयार पार्न सकेको छैन।

खानी विभागले खोजतलास लाइसेन्स लगेका ४४ स्वदेशी तथा विदेशी कम्पनीहरुले गरेका कामको फेरिस्त रिपार्ट माग्ने र राख्न नसकेको पनि उनले बताए । तर खानी विभागका प्रवक्ता कृष्णदेव झा भने सरकारको प्राथमिकता अन्य क्षेत्रमा परेको बताउँछन् ।

खानी विगागका भूतपूर्व भूर्गभविद् हिर्फजुर रहमानले रोल्पाका लुङग्रीखाला आसपास २५ किलो मिटर लम्वाई र ५ किलो मिटर चौडाइ क्षेत्रमा अर्ध बिष्तृत अध्ययन गरेका थिए। त्यतिखेर खोजतलासका क्रममा बढीमा ४ ग्राम र कम्तीमा साँढे १ ग्राम प्रति टन सुनका लप्सा भेटिएको उनले बताए ।

उनका अनुसार खोजतलासका लागि प्राइभेट सेक्टरलाई दिने हो भने सरकारले बाटो, बर्ती र त्यहाँका अवस्था हेरि कति ग्राम प्रति टनमा किफायती हुन्छ भन्ने अध्ययन गर्नुपर्ने हुन्छ। त्यस्तै, ल्याब परिक्षणका लागि समस्या रहँदै छ, त्यसकालागि सरकारले ल्याबमा विशेष ध्यान दिनुपर्ने उनले सुझाए ।

तर सुन खानी पत्ता लागेको खण्डमा ल्याब दोस्रो स्तरका कुरा भएको र सुन उत्खनन् उप्ठेरो र महङ्गा पर्ने भएकाले अध्ययन÷अनुसन्धानका लागि तत्कालका लागि कुनै योजना नभएको नेपाल उधोग मन्त्रालयका प्रवक्ता दिनेश कुमार घिमिरे बताए । उनका अनुसार नीति निर्माण तह दुइवटा कुरा भएकोमा, पहिलो सरकारको नियमित बजेटमा काम गर्न नसक्ने भएको भएमा अन्यलाई दिन सकिने बताए।

सुन उत्खननका लागि खानी विभागसँग प्रर्याप्त खाका, विज्ञ र ल्याब नभएको बताइएको छ। सरकारले ति समस्यामा सुधार गरि अध्ययनरअनुसन्धानमा जोड दिन सके राज्यले ठूलै लाभ लिनसक्ने भूर्गभविदहरुको सुझाव छ।

The post सुन उत्खनन् कहिले ? first appeared on

केही बर्ष अघि अस्तित्वको संकटमा रहेको नेपाल बैंक लिमिटेड अहिले जुरमुराएर उठ्दै छ । कुशासन र निस्क्रिय कर्जाले थलिएर बिघटनको डिलसम्म पुगेको यो बैंकलाई सुधार्न विश्व बैंकको सहयोगमा नेपाल राष्ट्र बैंक आफै पनि लाग्यो, व्यवस्थापनको जिम्मा लियो, विदेशीलाई यो बैंक हाँक्न पनि दियो ।

तैपनि, बैंक पूर्ण सुधारको क्रम रोकिएको छैन किनकि बैंक पूर्ण सुधार हुन वाँकी नै छ ।एक बर्ष अघि मात्र राष्ट्र बैंकले ब्यबस्थापन छाडेपछि नयाँ संचालक समिति गठन भयो,बैंकको सुधारको लागि नयाँ मार्ग प्रस्सत गरियो ।सुधारको यही अभियानलाई अगाडि बढाउन आफुलेजिम्मेवारी सम्हाल्न आइपुगेको बताउँछन, बैंकका प्रमुख कार्यकारी देबेन्द्र प्रताप शाह ।
पेशाले चार्टड एकाउन्टेण्ड शाहसँग तीस वर्षभन्दा वढि अबधिको बैंकिङ्ग अनुभव छ ।उनले ५ बर्ष भन्दा बढी कृषि विकास बैंकको प्रमूख कार्यकारी अधिकृत भएर काम गरेका छन् । उनीसँग विमा समितिको कार्यकारी अध्यक्षरहेर काम गरेको समेत अनुभव छ । नेपाल बैंकमा भित्रिएसँगै उनले बैंकमा प्रयोग भइरहेको दुईवटा सफ्टवेयरबाट एउटैसफ्टवेर पुमोरी प्लसले काम लिन खोजेका छन् ।
लामो समयदेखि यहाँ बैंकिङ क्षेत्रमा कृयाशिल हुनुहुन्छ, बैंकिङ र प्रविधि बीच कस्तो सम्बन्ध पाउनुहुन्छ ?

अन्योन्याश्रित सम्बन्धहुन्छ नि । आजको जमानामा प्रविधि विना बैंकिङको परिकल्पना गर्न सकिदैंन ।

नेपाल बैंकले के कस्ता प्रविधिको प्रयोग गरिरहेको छ ?

४४ वटा शाखा न्युट्रन सफ्टवेयरबाट र अरु शाखा पुमोरी सफ्टवेयरबाटचलिरहेको अवस्था थियो अस्तिसम्म । न्युट्रन अब्सोलेट भइसकेको छ । कोबोल भाषामा लेखिएको यो सफ्टवेयरको भाषा बुझ्ने प्राविधिज्ञ पनि नपाइने अवस्था छ, यति मात्र हैन, बैंकको आवश्यकता नै नबुझ्ने यो सफ्टवेरले धेरै समस्या दिइरहेको थियो । त्यसैले सुधारकै लागि पुमोरी सफ्टवेयरमै लैजाने योजना बनेको हो । यही माघ १ गतेदेखि हाम्रा सबै शाखा पुमोरीबाट चल्दैछ । नेपाल बैंकको परिप्रेक्षमा हालैयो फड्कोमारिएको हो, तर यो अन्तिम फड्को हैन ।

प्राविधिक जनशक्ति पाइने सभ्भावना कतिको छ ?

जान्ने बुझ्ने विशेषज्ञ पाउन त जुनसुकै क्षेत्रमा पनि गाह्रै छ । सफ्टवेयर अपटेडका लागि भनेर माथिल्लो तहमा नै कर्मचारी ल्याएका छौं । उहाँकै सहयोगलेदुईवटा सफ्टवेरबाट संचालित यस बैंकमा एउटै पुमरी प्लसमा जान संभव भएको हो ।

नेपाल बैंक व्रान्चलेस बैंकिङमा प्रवेश गरेको छ कि छैन ?
शुरु त गरेका छौ, तर त्यति धेरै अगाडि वढेका छैनौं ।

बैंकको अनलाइन मार्फत भुक्तानी गर्न व्यवस्था कस्तो छ ?
सकभर आफ्ना ग्राहकहरुलाई वढि भन्दा वढि सुविधा दिनसक्नुपर्ने हो । तर अहिले नेपाल बैंकमा अनलाइन भुक्तानी गर्ने व्यवस्था छैन । प्रविधिलाई अव थप सशक्त बनाउने बिषयमा सोच्ने र केही गर्ने समय आएको छ ।

सबैभन्दा पूरानो बैंक हो नेपाल बैंक । विकासको मेरुदण्ड भनेको विज्ञान तथा प्रविधिलाई मानिन्छ । यही क्षेत्रमा कार्यरत नाष्ट,रिकाष्ट,नार्क जस्तासँग सहकार्य गर्नसक्ने अवस्था कतिको छ ?

अनुसन्धानमा लगानी गर्नका लागि उहाँहरुबाट प्रस्ताव आएमा मेरिटलाई ध्यान दिदै गर्न नसकिने छैन । सबैभन्दा पुरानो बैंक भएकोले ग्राहकको विश्वासछ, यद्यपि प्रविधिमा अलिकति पछाडि परेका थियौँ । प्रविधिमा अगाडि नगई चुस्त दुरुस्त हुन नसकिने बुझेरै एउटै सफ्टवेयर प्रयोग गर्न खोजेकाछौं ।

भनिन्छ एउटा कृषकले लालपूर्जा धितो राखेर सहजै ऋण पाउँछ । तर एउटा रिर्सचर(वैज्ञानिक)लाई चाहिँ ऋण पत्याइदैन भनिन्छ नि?

धितोलाई महत्व दिइएको अवस्था होला, तर धितो मात्र सबै थोक हैन । व्यवसायीको सीप, क्षमता र इमान्दारी पहिलो पाटो हो,धितो दोश्रो पाटो मात्र हो । तर राष्ट्रले गर्न पर्ने अनुसन्धानको लागि बैंकले ऋण दिने कुरा अलि युक्तिसंगत भएन, यसमा त राज्यको कोषबाट खर्च हुन प¥र्यो ।

बैंकहरुले यस्तोमा सहयोग नै नगर्ने त ?

राज्यले अनुदान दिएर अनुसन्धान गर्न पर्ने क्षेत्रमा ऋणको उपयोग गर्न ठिक हुन्न भन्ने मेरो भनाइ हो ।

पछिल्लो समयमा बैंकिङ सफ्टवेयर भित्र गएर सूचना चुहाउने, ह्याक गर्ने, ग्राहकको पैसा चोर्न समस्याहरु पनि देखिएका छन् । यस्ता समस्या न्यूनिकरण गर्ने बैंकसँग के कस्ता योजना छन ?

नेपाल बैंकमा भन्दा पनि अन्य बैंकमा यस्तो सुनिएको छ । योग्यता मात्र हैन, अन्य बैंकमा यस क्षेत्रमा काम गरिसकेका अनुभविको सेवा लिदैछौ ।तर प्रहरी भन्दा चोर एक कदम अगाडि भनेजस्तै वेइमान गर्नेहरु जहाँ पनि हुन्छन, हाम्रो प्रयास त्यसलाई कम गर्दै लाने हो ।हामी हरेक वर्ष लेखाको अडिट गर्दछौं, तर सिष्टमको अडिट पनि अनिवार्य छ । तर राष्ट्रबैंकले अडिट गर्दछ । अर्को कुरा, हामी पनि अहिले इन्टरनल अडिटका लागि आउटसोर्सिङ गर्ने वारेमा सोचिरहेका छौं । इन्टरल अडिट गर्दा सिष्टम अडिट पनि गर्दछौं । 

नेपाल बैंकलाई के कस्तो प्राविधिक समस्या छ?

ठूलै प्राविधिक समस्या थियो तर विस्तारै हल गर्दैछौं ।

नेपाल बैंकमा कतिपय शाखामा जादा अझ पनि कम्युटरकृत हुन सकेकोछैन,बहिखाता नै पल्टाउनुपर्ने अवस्था छ भन्ने गरिन्छ ?

होइन,सबै खाता कम्युटरकृत भइसकेका छन् । जहाँ बत्ति छैन सोलार टेक्नोलोजी, डिजेलप्लान्ट राखेर भए पनि बैंकका शाखाहरु चलाइरहेका छौं । 

लामो समयसम्म यहाँले कृषि विकास बैंकमा काम गर्नुभयो,नेपाल बैंक र त्यो बैंक बीच प्रविधिमा के फरक पाउनुभयो ?

एसियाली बिकास बैकको सहयोगमा अहिले कृषि बैंकले कोर बैंकिङ सिष्टम भित्राइसकेको छ,त्यसो गर्दा पनि अनेक काण्ड भएको सुनिन्छ । हामी पुमरीमै छौँ । उसका धेरै शाखा अझै म्यानुयल्ली चलिरहेको छ । कुनै चीज त्यहाँ राम्रो, कुनै चीज यहाँ राम्रोको स्थिति छ ।

थप केही भन्नु पर्ने छ कि?

खासै केही छैन, अबको केही महिनामै नेपाल बैंकले प्रविधिको सहयोग लिएर चमत्कार गर्ने स्थिति छ ।

कस्तो चमत्कार होला?
हेर्दै जानुस, न । नेपाल बैंकको विगतको इज्जत र प्रतिष्ठा फर्काउने कुरा हो ।

The post सबै शाखामा ‘पुमोरी प्लस’ सफ्टवेयरको प्रयोग first appeared on