काठमाडौं । कोशी प्रोजेक्ट शो केस प्रतियोगितामा दश टीम फाइनल चरणमा छनौट भएका छन् । शनिबार राजधानीमा आयोजित छनौट चरणबाट दश उत्कृष्ट प्रोजेक्ट फाइनल चरणमा पुगेका हुन् ।

फाइनल चरणमा पुग्नेहरुमा नेपाल इन्जिनियरिङ कलेजको एग्रो भिलेज टीम, पुल्चोक कलेजको स्केट्च स्क्वायर, पुल्चोक कलेजकै केटुपिए, एक्मी इन्जिनियरिङ कलेजको एक्मी कोस्टर, पुल्चोक कलेजको पुल्चोक इयर फाइभ रहेका छन् ।

यस्तैगरी, पुल्चोक कलेजकै पाथफाइण्डर, ख्वपः इन्जिनियरिङ कलेजको बियोण्ड द ब्रिउ, पुल्चोक कलेजका विनर र टिम कोशी एक्सप्लोरल रहेका छन् । नेपाल इन्जिनियरिङ कलेजको रुरल रिड्ज विल्डर्स टीमपनि फाइनल चरणमा पुगेको छ ।

शनिबार नेपाल माउण्टेन एकेडेमीको हलमा प्रतिष्पर्धी समुहले प्रस्तुत गरेको अवधारणा अनुसार निर्णायक मण्डलले उत्कृष्ट १० टिमको छनौट गरेको हो । प्रतियोगिताको निर्णायकहरुमा नेपाल पर्यटन बोर्डका उपाध्यक्ष रामप्रसाद सापकोटा (कमल), नेपाल माउण्टेन एकेडेमीका प्राचार्य शिवप्रसाद जैसी खतिवडा, प्राइम कमर्सियल बैंक बागमती प्रदेश प्रमुख दिमन श्रेष्ठ, सोसाइटी अफ आर्किटेक्ट इन्जिनियर्स एशोशिएसनका पूर्व उपाध्यक्ष सुनिता सुवेदी तथा नेपाल इन्जिनियरिङ कलेजको सिभिल इन्जिनियरिङ विभागका सह–प्राध्यापक रमेश ज्ञवाली रहनु भएको थियो ।

निर्णायकहरुले प्रतिष्पर्धी टिमले प्रस्तुत गरेको अवधारणामा नवप्रर्वद्धन र सृजनशीलता, प्राविधिक संभाब्यता, आर्थिक एवम् वातावरणीय प्रभाव, प्रस्तुति, पर्यटनमैत्री योजनाका आधारमा अंकहरु प्रदान गरेका थिए । विद्यार्थीहरुको समुहले होम स्टे, कृषि पर्यटन, माउण्टेन पर्यटन, ट्रेकिङ, चिया, र्याफ्टिङ, बञ्जिजम्प, एडभेञ्जर जस्ता विषयहरुमा प्रस्तुति दिएका थिए ।

प्रतियोगिताको आयोजक एलिसन हस्पिटालिटीकी अध्यक्ष एलिना मगरका अनुसार उत्कृष्ट १० मा पर्न सफल टीमहरुलाई अब उनीहरुका अवधारणा अनुसार थप अध्ययनका लागि फिल्डमा पठाइन्छ । त्यसका लागि प्रत्येक टीमलाई एक जना मेन्टर (सल्लाहकार) समेत उपलब्ध गराईन्छ ।

‘अब छनौट भएका प्रत्येक टीमलाई एकएक जना मेन्टर उपलब्ध गराइन्छ । त्यसपछि उहाँहरु थप अध्ययन र अनुसन्धानका लागि फिल्डमा जानुहुन्छ ।’ अध्यक्ष मगरले भनिन्,‘जेठ ९ गतेदेखि काठमाडौंमा उहाँहरुले तयार पारेको प्रोजेक्टको बृहद् प्रर्दशनीसँगै फाइनल प्रतिष्पर्धा हुन्छ।’
ठमेलको जी रामायण होटलमा हुने प्रदर्शनी तथा फाइनल कार्यक्रममा पर्यटन व्यवसायी, होटल व्यवसायीसँगै ठूला लगानीकर्ता र सरकारी क्षेत्रबाट समेत प्रबुद्ध व्यक्तिहरुले अध्ययन अवलोकन गर्नेछन् ।

कोशी क्षेत्रको पर्यटन प्रवर्द्धन सँगै नयाँ पर्यटनका आयामहरुलाई उजागर गर्ने उद्देश्यले आयोजित प्रतियोगिताको छनौट चरणमा १९ वटा समुहको प्रोजेक्टको छनौट गरिएको थियो । जसमध्ये शनिबारको छनौट चरणबाट १० वटा उत्कृष्ट टिम फाइनल चरणमा पुगेका हुन् ।

प्रतियोगितामा पुल्चोक इन्जिनियरिङ कलेज, नेपाल इन्जिनियरिङ कलेज, ख्वप इन्जिनियरिङ कलेज, एक्मी इन्जिनियरिङ कलेज, पूर्वाञ्चल इन्जिनियरिङ कलेज लगायतबाट विद्यार्थीहरुको सहभागीता रहेको थियो ।

नेपालमै पहिलोपटक आयोजना भएको कोशी प्रोजेक्ट शो केसले कोशी प्रदेशमा नयाँ पर्यटकीय क्षेत्रको संभाव्यता अध्ययन गर्दै पर्यटनबाटै मुलुकको अर्थतन्त्रको विकास गर्न सकिन्छ भन्ने सन्देश प्रवाह गर्ने अपेक्षा लिइएको छ ।

प्रतियोगितामा प्रथम हुने टीमलाई नगद रु. १ लाख, द्वितिय हुने टीमलाई रु. ५० हजार तथा तृतिय हुने टीमलाई रु. २५ हजार नगद, मेडल, प्रमाणपत्र र विभिन्न गिफ्ट ह्याम्परहरु प्रदान गरिनेछ । प्रतियोगितालाई कोशी प्रदेश सरकार, नेपाल पर्यटन बोर्ड लगायतले सहयोग गरेका छन्। 

The post कोशी प्रोजेक्ट शोकेसको उत्कृष्ट दश टीम छनौट first appeared on

ललितपुर । ‘विश्व भोकमरी सूचाङ्क २०२४’ को प्रतिवेदन नेपालमा सार्वजनिकीकरण तथा भोकमरीबाट बच्ने उपायमा छलफल गरेका छन्। वेल्ट हङ्गर हिल्फे नेपाल र जैविक विविधता, अनुसन्धान तथा विकासका लागि स्थानीय पहल (ली-बर्ड)को संयुक्त आयोजनामा सो प्रतिवेदन शुक्रवार सार्वजनिक गरेको हो ।

वेल्ट हङ्गर हिल्फे (डब्लूएचएच), कन्सन वल्डवाईड र इन्स्टिच्युट फर ल अफ् पिस एण्ड आम्ड कन्फिल्क्टले विश्व क्षेत्रीय र राष्ट्रिय स्तरमा भोक तथा कुपोषण स्थिति मापन तथा मूल्याङ्कन वार्षिक रूपमा ग्लोबल हङ्गर इन्डेक्स (जिएचआइ) प्रतिवेदन जारी गर्दे आएको आयोजकले जनाएको छ ।

सो प्रतिवेदन सार्वजनिक गर्दै कृषि तथा पशुपन्क्षी विकास मन्त्रालयका मन्त्री रामनाथ अधिकारीले भने, ‘दिगो विकास, पर्यावरण तथा मानवीय असर गर्ने हानिकारक रसायनको प्रयोग कम गर्न मन्त्रालय लागि परेको छ।’

खाद्य सुरक्षा कायम तथा बालबालिका कुपोषण कम गर्न नेपालले वानस्पतिक जैविक मलको प्रयोगमा कृषकहरूलाई जोड दिइएको छ,  उनले भने । “कृषिमा महिला तथा सिमाङ्कित समुदायको पहुँचका लागि मन्त्रालयले काम गरिरहेको छ। अहिलेको भोकमरीमा सुधार भएको नतिजालाई आधार मान्न सकिन्छ।”

भोकमरीमा सुधार, मध्यम खालको भोकमरी  

विश्वव्यापी भोकमरी सूचाङ्क २०२४ (जिएचआइ २०२४)  अनुसार नेपालको प्राप्ताङ्क १४.७ रहेको छ । अहिलेको प्राप्ताङ्क पूर्णाङ्क १०० लाई आधार मानेर मूल्याङ्कन गर्दा, नेपाल मध्यम खालको भोकमरीको श्रेणीमा रहेको प्रतिवेदनमा उल्लेख छ ।

सन् २००० मा नेपालको प्राप्ताङ्क ३७.१ थियो । सन् २००८ मा २९.२, सन् २०१६ मा २१.२ थियो । ती वर्षहरूको तुलनामा उल्लेखनीय सुधार भएको विज्ञहरूको भनाई छ।

अध्ययन प्रतिवेदनका अनुसार भोकमरी प्राप्ताङ्क विशेष गरी कुपोषण, पुड्कोपना, ख्याउटेपना र पाँच वर्ष मुनिका बालबालिकाको मृत्यु दर जस्ता चार सूचकलाई आधार बनाएर मापन गरिएको उल्लेख छ ।

सो प्रतिवेदनअनुसार नेपालमा कुपोषण ५.७ प्रतिशत, पुड्कोपना २४.८ प्रतिशत, ख्याउटेपना ७ प्रतिशत र बालबालिकाको मृत्यु दर (पाँच वर्ष मुनिका) २.७ प्रतिशत रहेका छन्। सन् २०००, २००८, २०१६ मा पुड्कोपना क्रमशः ६०, ५० र ४० प्रतिशत हाराहारीमा थियो । पछिल्ला वर्षमा सुधार देखिए पनि सन् २०२४ मा २४.७ प्रतिशत देखिनुले यसले भोकमरीको सूचाङ्क वृद्धिमा मद्दत गरेको विज्ञहरूको भनाइ रहेको छ।

गुणस्तरहीन खानपान, बाल कुपोषण, आर्थिक चुनौती तथा प्राकृतिक विपत्तिका कारणले नेपालमा खाद्य तथा पोषण सुरक्षामा पूर्ण सफलता हासिल गर्न सकेका छैनन् । वेल्ट हङ्गर हिल्फे (डब्लूएचएच) नेपालका निर्देशक साकेव नावीले भने, ‘प्रत्येक चार मध्य एक बालबालिकामा कुपोषण (पुड्कोपना)बाट प्रभावित छन् ।’ जलवायु परिवर्तनले खाद्य सुरक्षामा जोखिम बढाएको हुँदा नेपालले जलवायु सहनशीलता र शून्य भोकमरी थप काम गर्नु पर्नेमा उनले जोड दिए ।

शून्य भोकमरी लक्ष्य निर्धारण

विश्वका केही राष्ट्र नाइजेरिया र घानामा पहिलेको तुलनामा भोकमरीको सूचाङ्क बढेको प्रतिवेदनमा उल्लेख गरेको छ । सो क्षेत्रमा लैङ्गिक असमानता, पर्यावरणीय जोखिम क्षेत्रमा जोखिम बढेको पाइएको छ । त्यसकारण, लैङ्गिक समानता र न्याय भए मात्र शून्य भोकमरीको लक्ष्य निर्धारणमा सहयोग पुग्ने विज्ञहरूले जोड दिएका छन्।

पूर्व परराष्ट्र मन्त्री डा. विमला राई पौड्यालले भनिन्, ‘शून्य भोकमरी तथा खाद्य सुरक्षा कायम गर्नका लागि महिलालाई नेतृत्वदायी भूमिका दिनु पर्दछ ।’

कृषि उत्पादनमा महिला सहभागिता हुने गरेको तर उनीहरुको सिप दक्षता र नेतृत्वदायी भूमिकामा कमी भइरहेको छ, त्यसकारण सरकारले थप काम गर्न पर्नेछ, पूर्वमन्त्री राईले भनिन् । जलवायु परिवर्तनले पानीको स्रोत कम हुँदै गएको कारण कृषि उत्पादन कम तथा महँगो भएको उनले बताइन् ।

पर्यावरणीय कृषि मार्गचित्रको अवधारणा

कृषि मन्त्रालयका सहसचिव डा. रामकृष्ण श्रेष्ठले पर्यावरणीय कृषि मार्गचित्रको अवधारणामा मौखिक प्रस्तुति दिए । उनले भने, ‘यसले साना र सीमान्तकृत किसानहरूका लागि दिगो, समावेशी र खाद्य प्रणाली उत्थानशीलता निर्माण गरेर जीविकोपार्जनमा सुधार गर्ने लक्ष्य निर्धारण गर्नेछ।’

जर्मन दूतावासका मिसन उपप्रमुख बेन्जामिन सेइडेलले जलवायु परिवर्तनका कारणले विश्वव्यापी भोकमरी चुनौतीको सामना अन्तर्राष्ट्रिय सहकार्यबाट गर्नुपर्ने उल्लेख गरे । उनले बालबालिकामा कुपोषण कम गर्न महिला कृषि-उद्यमशीलताको भूमिकामा जोड दिए।

वीरेन्द्रनगर नगरपालिकाका मेयर मोहन माया ढकालले जलवायु परिवर्तनको सबैभन्दा जोखिम क्षेत्र कर्णाली रहेको बताइन् । उनले जलवायु उत्थानशील कार्यक्रमहरू कार्यान्वयन गर्न तीनै तहका सरकारबिच समन्वयको तत्काल आवश्यकतामा जोड दिइन् ।

कृषि अनुसन्धान परिषद् नार्कका कार्यकारी निर्देशक डा. दोजराज खनालले यान्त्रीकरणभन्दा दिगोपनमा केन्द्रित हुँदै युवाहरूलाई कृषिमा फर्कन प्रोत्साहित गर्ने नीति आवश्यक रहेको बताए ।

सुर्खेतकी किसान गौरी दाहालले हरित कर्णाली परियोजना अन्तर्गत जैविक खेती गर्न ली-बर्डले ज्ञान, सिप  र प्रविधि सिक्ने र प्रयोगले लाभान्वित भएको आफ्नो अनुभव सुनाइन् । उनले भनिन्, ‘ हाम्रो समूहले स्थानीय रूपमा रैथाने बीउ संरक्षण गरेको छ।’

भोकमरीबाट बच्ने उपायमा छलफल

विश्व खाद्य मञ्चकी प्रज्ञा देवकोटाले डिजिटल र आर्थिक खाडललाई कम गर्न प्रविधि पहुँच र सहुलियतपूर्ण ऋणको व्यवस्था गर्न सरकारलाई आग्रह गरिन्।

मुना बजारकी प्रमुख प्रबन्धक सीता पाण्डेले पोषण सुधार, महिला सशक्तीकरण र जैविक विविधता अभिवृद्धि गर्न तथा कृषि नीति र निर्णय प्रक्रियालाई मार्गदर्शनका लागि तथ्याङ्कको प्रयोग गर्न जोड दिइन ।

कृषि विकास मन्त्रालयका सहसचिव डा. हरिबहादुर केसीले खाद्य उत्पादन र उपभोगलाई स्थानीयकरण गर्न निरन्तर प्रयासहरूको बारेमा छलफल गरे। कृषि बीमा र उच्च-मूल्यका बालीहरूको प्रवर्द्धनमा काम गरिएको उनले अनुभव सुनाए।

डब्लूएचएच नेपालको प्राविधिक विज्ञ शर्मिला पुनले खाद्य प्रणालीमा संरचनागत असमानताहरूलाई सम्बोधन गर्नुपर्ने आवश्यकतामा जोड दिँदै भनिन्, ‘पहिचान, पुनर्वितरण र प्रतिनिधित्वले जलवायु र खाद्य न्यायप्रति हाम्रो दृष्टिकोणलाई निर्देशित गर्नुपर्छ।’

प्यानलको समापन गर्दै डा. किरण रुपाखेतीले भने, ‘युवाहरूलाई कृषिमा टिकाइराख्न अन्तर-मन्त्रालय सहकार्य, विचारशील भू-उपयोगको योजना र रणनीति बनाउनु पर्दछ।’

जलवायु परिवर्तनसँग जुध्न कृषिमा विभिन्न क्षेत्रमा काम गरेको उल्लेख गर्दै ली-बर्डका अध्यक्ष डा. प्रताप कुमार श्रेष्ठले कार्यक्रमको समापन गरेँ।

The post विश्वभोकमरी सूचाङ्क सार्वजनिक, ६८ औँ स्थानमा नेपाल first appeared on