काठमाडौँ, असार १६ ।  नासा र अमेरिकी साना व्यवसाय प्रशासन (एसबीए) ले सोमबार एसबीक-नासा इनिसेटिभ सुरु गरेका छन्। यस पहलले अमेरिकी औद्योगिक कम्पोनेन्ट निर्माता तथा अन्तरिक्ष अन्वेषणका लागि आवश्यक प्रविधि प्रदायकमा लगानी बढाउने लक्ष्य राखेको छ। यसले चन्द्रमा र मंगल ग्रहमा दीर्घकालीन उपस्थितिलाई सहयोग गर्ने उद्देश्य लिएको उल्लेख छ ।

यस सम्झौताअन्तर्गत, नासाले प्रविधि प्राथमिकता पहिचान गर्नेछ र व्यवसायलाई नयाँ  नासा अफिस अफ स्ट्राटेजिक क्यापिटल मार्फत वित्तीय अवसरसँग जोड्नेछ। 

त्यस्तै, एसबीएको स्मल विजनेस इनभेस्टमेन्ट कम्पनी (एसबीक) प्रोग्राम अन्तर्गत यो पहलले निजी लगानीलाई मिलाउने अतिरिक्त सहयोग उपलब्ध गराउनेछ, जसले लगानी फन्डहरूको प्रतिफललाई सुदृढ बनाउने अपेक्षा गरिएको छ।

नासा प्रशासक जारेड आइज्याकम्यानले भने, “राष्ट्रपति ट्रम्पको राष्ट्रिय अन्तरिक्ष नीतिलाई पूरा गर्न नासालाई बलियो औद्योगिक आधार चाहिन्छ। SBA सँगको साझेदारीले साना व्यवसायलाई आवश्यक पूँजी पहुँच दिलाउनेछ, आपूर्ति शृंखला मजबुत पार्नेछ, र अमेरिकालाई नयाँ अन्तरिक्ष दौडमा अग्रणी बनाउनेछ।”

त्यस्तै, एसबीए प्रशासक केली लोफलरले भनिन्, “राष्ट्रपति ट्रम्पको लक्ष्यअनुसार, एसबीए र नासा मिलेर अमेरिकी अन्तरिक्ष कार्यक्रमलाई आवश्यक औद्योगिक आधारलाई सुपरचार्ज गर्दैछन्। यस साझेदारीले निजी क्षेत्रको लगानीलाई सक्रिय पार्दै साना व्यवसाय, निर्माता, र नवप्रवर्तकलाई आवश्यक पूँजी उपलब्ध गराउनेछ।”

यस सम्झौताअनुसार, नासाले रणनीतिक एयरोस्पेस प्रविधि क्षेत्रहरू परिभाषित गर्नेछ। एसबीएले ती प्राथमिकतामा कम्तीमा ६० प्रतिशत पूँजी लगानी गर्ने योग्य निजी फन्डलाई आकर्षित गर्नेछ। प्राथमिकतामा ऊर्जा उत्पादन, भण्डारण, आणविक शक्ति र उन्नत सफ्टवेयर तथा सञ्चार प्रणाली, विशेष सामाग्री, कठिन वातावरण संरचना, प्रक्षेपण पूर्वाधार, तथा जीवन समर्थन प्रविधि समावेश छन्।

यस साझेदारीमार्फत अमेरिकी अन्तरिक्ष उद्योग र आपूर्ति शृंखला क्षेत्रहरूमा पूँजी प्रवाह हुनेछ, जसले राष्ट्रिय अन्तरिक्ष नीति तथा आर्थिक सुरक्षालाई मजबुत बनाउने अपेक्षा गरिएको छ।

लन्डन, जेठ ३० । घरमै रक्तचाप जाँच गर्ने र नतिजा चिकित्सकसँग सल्लाह गर्ने बिरामीमा ह्यदयघात, स्ट्रोक तथा मृत्युको जोखिम कम हुने नयाँ अध्ययनले देखाएको छ।

एडिनबर्ग नेपियर विश्वविद्यालय र एडिनबर्ग विश्वविद्यालयका अनुसन्धानकर्ताले सन् २०१९ देखि २०२२ सम्म स्कटल्याण्डमा उच्च रक्तचाप (हाइपरटेन्सन) भएका करिब ४.५ लाख बिरामीलाई अध्ययन गरे। तीमध्ये ९,५०० जनाले  कनेक्ट मी बीपी  नामक टेलिमोनिटरिङ सेवा प्रयोग गरे भने बाँकी बिरामीलाई स्थानीय चिकित्सकले सामान्य तरिकाले निगरानी गरे।

ब्रिटिश हर्ट फाउन्डेशनको सहयोगमा गरिएको अध्ययन युरोपियन ह्यर्ट जर्नल- डिजिटर हेल्थमा प्रकाशित भएको हो। यसले टेलिमोनिटरिङ प्रयोग गर्ने बिरामीमा तीन महिनाभित्रै रक्तचाप घटेको र एक वर्षसम्म कायम रहेको देखायो। साथै, ती बिरामीमा अस्पताल भर्ना हुने दर र हृदयसम्बन्धी कारणले मृत्यु हुने दर उल्लेखनीय रूपमा कम भएको पाइएको छ ।

उच्च रक्तचाप विश्वव्यापी स्वास्थ्य समस्या हो, जसले हरेक वर्ष करिब ७.५ मिलियन मृत्यु गराउँछ। यसले प्रायः लक्षण देखाउँदैन, त्यसैले दीर्घकालीन निगरानी र जीवनशैलीमा परिवर्तन तथा औषधि प्रयोग आवश्यक हुन्छ।

अघिल्ला अध्ययनहरूले टेलिमोनिटरिङले रक्तचाप नियन्त्रणमा मद्दत गर्ने देखाएका थिए, तर स्ट्रोक वा हृदय विफलता जस्ता गम्भीर परिणाममा यसको प्रभावबारे पर्याप्त प्रमाण थिएन। नयाँ निष्कर्षले यस प्रविधिको व्यापक प्रयोगले स्वास्थ्य प्रणालीमा दबाब कम गर्न सक्ने सुझाव दिएको छ।

एडिनबर्ग नेपियर विश्वविद्यालयकी सह-प्राध्यापक तथा अध्ययनकी प्रमुख लेखक जेनेट ह्यान्लीले भनिन्, “स्ट्रोक, ह्यदयघात र हृदय विफलता मृत्यु तथा अपाङ्गताको प्रमुख कारण हुन्। जोखिम कम गर्ने कुनै पनि उपाय महत्वपूर्ण हुन्छ। रक्तचाप टेलिमोनिटरिङले यसलाई सजिलो र सुविधाजनक तरिकाले नियन्त्रण गर्न मद्दत गर्छ।”

एडिनबर्ग विश्वविद्यालयका प्राध्यापक ब्रायन म्याकिन्स्ट्रिले थपे, “यो अध्ययनले टेलिमोनिटरिङले रक्तचाप मात्र होइन, स्ट्रोक र मुटुघात पनि कम गर्ने सबभन्दा बलियो प्रमाण दिएको छ। देशका सबैभन्दा जोखिममा रहेका आर्थिक रूपमा कमजोर समुदायलाई यसबाट लाभ दिलाउनु जरुरी छ।”

स्कटल्याण्ड अहिले यो प्रविधि प्रयोगमा विश्वकै अग्रणी बनेको छ, जहाँ १.३ लाख मानिसले कनेक्ट मी बीपी  सेवा प्रयोग गरी रक्तचापको निदान तथा नियन्त्रण गरेका छन्।

ब्रिटिश हर्ट फाउन्डेशनका अनुसन्धान निर्देशक प्रोफेसर जेम्स लिपरले भने, “घरमै नियमित रूपमा रक्तचाप जाँच गर्ने र नतिजा चिकित्सकलाई पठाउने अभ्यासले बिरामीको स्वास्थ्य सुधार गर्न मद्दत गर्छ भन्ने थप प्रमाण यो अध्ययनले दिएको छ। अस्पताल भर्ना तथा मृत्यु दरमा आएको कमी उत्साहजनक छ।”

प्यारिस, जेठ २३ ।  विश्व वातावरण दिवसको अवसरमा युनेस्कोले १४ नयाँ जैवमण्डल संरक्षित क्षेत्र घोषणा गरेको छ। यससँगै विश्व जैवमण्डल संरक्षित क्षेत्र नेटवर्क १४५ देशमा ७९७ साइटमा विस्तार भएको छ।

यस वर्ष पहिलोपटक तीन देशले आफ्ना पहिलो जैवमण्डल संरक्षित क्षेत्र पाएका छन् । मोन्टेनेग्रो, तिमोर-लेस्टे र अरुबाको सम्पूर्ण भूभागलाई जैवमण्डल संरक्षित क्षेत्र घोषणा गरिएको छ।

क्यानाडाको क्युबेक सिटीलाई पनि पहिलोपटक सम्पूर्ण शहरकै रूपमा जैवमण्डल संरक्षित क्षेत्र घोषणा गरिएको छ।

नयाँ संरक्षित क्षेत्रहरू अल्बानिया, अल्जेरिया, अजरबैजान, क्यामरून, ईरान, मंगोलिया, पाराग्वे, फिलिपिन्स, पोर्चुगल र भियतनाममा पनि घोषणा गरिएको छ। साथै चीन, इटाली र स्पेनका पाँच पुराना संरक्षित क्षेत्र विस्तार गरिएको छ।

युनेस्कोका महानिर्देशक खालेद एल-एनानीले भने, “जैवमण्डल संरक्षित क्षेत्रहरू प्रकृति संरक्षण र मानव जीवन सुधार प्रतिस्पर्धी लक्ष्य होइनन्। यस वर्षका घोषणा विश्वका सबै महादेशमा फैलिएका छन्, जसले प्रकृतिसँग सन्तुलनमा बस्ने विविध तरिका देखाउँछन्।”

विश्व वातावरण दिवसको अवसरमा युनेस्कोले ओएससीईसँग मिलेर पत्रकारहरूका लागि वातावरणसम्बन्धी रिपोर्टिङमा सहयोग गर्ने व्यावहारिक मार्गदर्शिका पनि सार्वजनिक गरेको छ।

फिलाडेल्फिया, जेठ १६ । मानसिक स्वास्थ्य सहयोगका लागि कृत्रिम बुद्धिमत्ता (एआई) च्याटबोटको प्रयोग बढ्दै जाँदा, ड्रेक्सेल विश्वविद्यालयको नयाँ अध्ययनले अधिकांश प्रयोगकर्ताले यसलाई मानव उपचारको विकल्प नभई पूरकका रूपमा हेरेको देखाएको छ।

४० लाख बढी रेडिट पोस्टको विश्लेषणमा आधारित अनुसन्धानले मानिसहरूले प्रायः एआई उपकरणलाई आश्वासन, सामना गर्ने रणनीति र व्यावहारिक मार्गदर्शनका लागि प्रयोग गरेको पत्ता लगाएको छ। 

तर प्रयोगकर्ताले भावनात्मक निर्भरता, गलत जानकारी र प्रविधिमा अत्यधिक भर पर्ने जोखिमबारे चिन्ता व्यक्त गरेका छन्। अनुसन्धानको नतिजा २०२६ मा हुने एसोसियसन फर कम्प्यूटेस्नल लिङ्ग्यूस्टिकको वार्षिक सम्मेलनमा प्रस्तुत गरिनेछ।

“मानिसहरू सामान्य-उद्देश्यका एआई च्याटबोटलाई मानसिक स्वास्थ्य सहयोगका लागि प्रयोग गर्न थालेका कारण अहिले ठूलो चिन्ता छ,” ड्रेक्सेलको  कलेज अफ इन्जिनियरिङ एण्ड कम्प्यूटिङकी सहायक प्राध्यापक शादी रेजापुरले भनिन्, “तर यी कार्यक्रमहरू यस उद्देश्यका लागि डिजाइन वा चिकित्सकीय रूपमा प्रमाणित गरिएका छैनन्।”

अध्ययन एआई प्रयोगको बढ्दो प्रवृत्तिका बीच आएको हो। २०२५ मा अमेरिकन साइकोलोजिकल एसोसिएसनले गरेको सर्वेक्षणले १८ देखि ८० वर्ष उमेरका करिब आधा अमेरिकी वयस्कले गत वर्ष मानसिक स्वास्थ्यका लागि 'लार्ज ल्याङ्ग्वेज मोडेल' उपकरण प्रयोग गरेको देखाएको छ। ब्राउन विश्वविद्यालयको सम्बन्धित अनुसन्धानले आठ जना युवामध्ये एक जनाले मानसिक स्वास्थ्य सल्लाहका लागि एआई कार्यक्रम प्रयोग गरेको पत्ता लगाएको थियो।

रेजापोरको टोलीले ४७ मानसिक स्वास्थ्यसम्बन्धी सबरेडिटमा ५,१२६ पोस्टको विश्लेषण गरेको थियो। प्रयोगकर्ताले सहानुभूति, चिन्ता व्यवस्थापनका लागि आश्वासन, सामना गर्ने रणनीति र साथीपन खोजेको उल्लेख गरेका थिए। अटिजमसँग सम्बन्धित चुनौतीहरू व्यवस्थापन गर्न संगठनात्मक सहयोगका लागि पनि एआई प्रयोग गरिएको पाइएको छ ।

करिब ५१ प्रतिशत पोस्टले जोखिम स्पष्ट रूपमा लत लाग्ने वा भावनात्मक निर्भरता प्रमुख भएको उल्लेख गरेका थिए । अधिकांश प्रयोगकर्ताले एआई उपकरणलाई उपचारसँगै प्रयोग गरिएको पूरकका रूपमा वर्णन गरेका थिए।

अनुसन्धानकर्ताले 'वोन्ड प्याराडक्स' भनेर वर्णन गरेको अवस्थासमेत पत्ता लगाए। एआईले विशेष कार्य वा लक्ष्यमा सहयोग गर्दा सकारात्मक नतिजा देखिएको थियो, तर स्पष्ट लक्ष्यबिनाको बलियो भावनात्मक सम्बन्धले निर्भरता, लक्षण बिग्रनु र अलग हुन कठिनाइ ल्याएको थियो।

अनुसन्धानका प्रमुख लेखक तथा डक्टरल विद्यार्थी एल्हाम अघाखानीले भने “एआई उपकरणलाई केवल मानवीय वा आत्मीय देखिने गरी डिजाइन गर्नु पर्याप्त छैन । तर स्पष्ट सीमा र सुरक्षा उपाय आवश्यक छन्।”

अध्ययनले मानसिक स्वास्थ्यका लागि एआई कार्यक्रमलाई साथीपनभन्दा बढी स्पष्ट सीमासहितको सहयोगी अन्तरक्रियामा अनुकूलित गर्नुपर्ने सुझाव दिएको छ। 

सहायक प्राध्यापक शादी रेजापोरले रेजापुरले थप भनिन्, “यी प्रविधि व्यापक रूपमा अपनिँदै जाँदा, प्रयोगकर्ताले यसको सम्भावित फाइदा र सीमाबारे बुझ्नु अझै महत्त्वपूर्ण हुन्छ।”