आएइए डेटाबेस: सन् १९९३ यता चोरी भए ‘अधिकांश परमाणु सामग्री ढुवानीको क्रममा’

भियना, चैत १०। अन्तर्राष्ट्रिय परमाणु ऊर्जा एजेन्सी (आएइए) ले सार्वजनिक गरेको नयाँ तथ्यांकअनुसार सन् १९९३ यता रिपोर्ट भएका परमाणु तथा अन्य रेडियोधर्मी सामग्री चोरी घटनामध्ये आधाभन्दा बढी ढुवानीको क्रममा भएका छन्।

आएइएका अनुसार सन् १९९३ देखि २०२५ सम्म इन्सिडेन्ट एण्ड ट्रयोफिङ डेटाबेस (आइटीडीबी) मा अभिलेख भएका ४,६२६ घटनामध्ये ७३० चोरी वा चोरी प्रयाससँग सम्बन्धित थिए। तीमध्ये करिब ५५ प्रतिशत ढुवानीको क्रममा भएका हुन्। करिब ४०० घटनामा (५९ प्रतिशत) चोरी भएको सामग्री अझै फिर्ता भएको छैन।

आएइएको परमाणु सुरक्षा विभागकी निर्देशक एलेना बुगलोभा ले भनिन्, “ढुवानीका क्रममा परमाणु तथा रेडियोधर्मी सामग्री अझै सुरक्षा जोखिममा छन्। तथ्यांकले सुरक्षा सुदृढीकरणको आवश्यकता स्पष्ट देखाउँछ।” उनले थपिन्, “आएइएले सदस्य राष्ट्रलाई आवश्यक परेमा राष्ट्रिय परमाणु सुरक्षा प्रणाली सुदृढ गर्न सहयोग पुर्याउँछ।”

आएइएका अनुसार आइटीडीबीमा नियामक नियन्त्रणबाहिर रहेका परमाणु तथा रेडियोधर्मी युरेनियम, प्लुटोनियम, थोरियम लगायतका परमाणु सामग्री, प्राकृतिक वा कृत्रिम रेडियोआइसोटोप र स्क्र्याप मेटलमा भेटिएका रेडियोधर्मी प्रदूषित सामग्री सामग्रीसम्बन्धी घटनाहरू अभिलेख हुन्छन्। 

२०२५ मा १४५ सहभागी राष्ट्रमध्ये ३४ राष्ट्रबाट २३६ घटना रिपोर्ट भए, जुन २०२४ को १४७ भन्दा बढी हो। यो वृद्धि मुख्यतः पछिल्लो रिपोर्टिङ का कारण भएको हो।

यो तथ्यांक सार्वजनिक भएको दिनमै आएइएले आयोजना गरेको ‘इन्टरन्याशनल कन्फेरेन्स अन द सेफ एण्ड सेकुयर ट्रान्सोर्ट अफ न्यूकिलियर एण्ड रेडियोएक्टिभ मटेरियल्स’ सुरु भएको छ। सम्मेलनले परमाणु तथा रेडियोधर्मी सामग्रीको ढुवानी प्रक्रियामा सुरक्षा र सुरक्षित व्यवस्थापनलाई सुदृढ बनाउने अवसर, चुनौती तथा प्रविधि–नवीनताबारे छलफल गर्ने लक्ष्य राखेको छ।

आएइएका अनुसार वार्षिक रूपमा लाखौँ ढुवानी ऊर्जा, स्वास्थ्य, शिक्षा, कृषि तथा उद्योगका शान्तिपूर्ण प्रयोजनका लागि गरिन्छ। सम्मेलनमा कानुनी तथा नियामक पक्ष, प्याकेज डिजाइन, आपूर्ति श्रृंखला, सञ्चालन तथा नवीन प्रविधि सम्बन्धी विषयमा छलफल हुने आएइएले जनाएको छ ।