पोर्चुगलमा नागरिक विज्ञान परियोजनाले समुद्री जैवविविधता मापन गर्‍यो

Getting your Trinity Audio player ready…

लिस्बन, माघ २१ । जलवायु परिवर्तन, प्रदूषण र अत्यधिक दोहनजस्ता मानव गतिविधिका कारण युरोपमा जैवविविधता ह्रास तीव्र गतिमा भइरहेको वैज्ञानिकहरूले चेतावनी दिएका छन्।

यसलाई रोकथाम गर्न युरोपेली संघको ‘होराइजन युरोप’ कार्यक्रमअन्तर्गत सञ्चालित एनेरिस परियोजना समुद्री जीवन अनुगमन गर्न अत्याधुनिक उपकरण विकास गर्दैछ, जसमा नागरिक विज्ञानलाई मुख्य भूमिका दिइएको छ।

यसै सन्दर्भमा, २०२५ को ‘बायोमाराटोना पोर्चुगल’ मे ३ देखि अक्टोबर १५ सम्म देशका विभिन्न तटीय क्षेत्रमा सञ्चालन गरियो। यसलाई ‘कोस्टलवार्मिङ’ अनुसन्धान समूह र ‘सिबियो-इनबायो/बायोपोलिस’ ले आयोजना गरेका थिए भने विभिन्न होराइजन युरोप परियोजनाले सह-वित्तीय सहयोग गरेका थिए। कार्यक्रममा स्थानीय समुदायलाई सहभागी गराई प्रजाति अभिलेख राख्ने तथा समुद्री स्वास्थ्यबारे जनचेतना बढाउने उद्देश्य राखिएको थियो।

यस वर्षको संस्करणमा १७५ सहभागीले ‘मिन्का’ प्लेटफर्ममा ३,४०७ अवलोकन अभिलेख गरेका छन्, जसमा २६३ कोस्टल प्रजाति नक्साङ्कन गरिएको छ। २०२४ मा सुरु भएको परियोजनाले हालसम्म करिब ५,००० अवलोकन र ४५० भन्दा बढी प्रजाति अभिलेख गरेको छ। प्रत्येक अभिलेखमा तस्बिर र भौगोलिक स्थानसमेत समावेश गरिएको छ।

“सबैभन्दा ठुलो प्रभाव भनेको मानिसलाई आफ्नै स्थानीय तटीय पारिस्थितिकीसँग जोड्नु हो,” अनुसन्धान प्राविधिक मार हुमेट काबालेरोले भने, “सहभागीहरू वैज्ञानिक ज्ञानमा सक्रिय योगदानकर्ता बनेका छन्।”

यस वर्ष गैर-स्वदेशी प्रजातिको अवलोकन उल्लेखनीय रह्यो। पोर्टो नजिकै ‘डेभिल्स टङ्ग वीड’ ७७ पटक, उत्तरी तटमा ‘स्ट्राइप्ड फाल्स लिम्पेट’ ५० पटक र विभिन्न समुद्रतटमा ‘जापानी वायरवीड’ ४० पटक अभिलेख गरिएको छ। साथै, ‘युरोपियन सीबास’ नामक माछाको एक किशोरअवस्था ‘जुभिनायल’ पनि अभिलेख गरियो, जुन अन्तर्राष्ट्रिय प्रकृति संरक्षण संघ (आयूसीएन) ले ‘नजिकै संकटग्रस्त’ सूचीमा राखेको छ।

समुद्री जीवविज्ञानी काटिया मोन्टेइरोका अनुसार, विदेशी प्रजातिको अभिलेख बढ्नु भनेको प्रजाति बढ्नु होइन, बरु नागरिक वैज्ञानिकहरूको प्रयास र विस्तारित क्षेत्रीय कवरेजको परिणाम हो। उत्कृष्ट योगदानकर्तालाई पुरस्कार दिइएको थियो, जसमा तातियाना बोरर रोड्रिग्स, आना बोरर र नुनो म्यानुएल डिडियर डोमिङ्गोस रहेका थिए।

परिणाम नोभेम्बरमा ओइरासमा आयोजित ‘नेशनल सिटिजन साइन्स मिटिङ’ मा प्रस्तुत गरिएका थिए। मिटिङमा अनुसन्धानकर्ता, नागरिक समाज र विभिन्न संस्थाले विज्ञान–समाज सहकार्यबारे छलफल गरेका थिए ।

“सहभागीहरूले शहरी समुद्रतटलाई नयाँ दृष्टिकोणले हेरेका छन्, जहाँ समृद्ध जैवविविधता सहअस्तित्वमा रहेको छ,” अनुसन्धानकर्ता रोसियो निएतो भिलेले भनिन्।

आयोजकहरूले २०२६ मा बायोमाराटोनालाई अझ विस्तार गर्ने अपेक्षा व्यक्त गरेका छन्।