2025-08-31

वैज्ञानिक कुरा व्यवास्ता गर्दा संक्रमित बढ्यो

यस माहामारीको बेला संसारमा तीन किसिमका दुश्मनहरु देखिएका छन्। ती दुश्मनहरुमा अशिक्षित व्यवहार, विज्ञानमा लापरवाही र युद्ध पर्दछन् ।

डा दिनेश भुजु,
प्राज्ञ नपाल विज्ञान प्रविधि प्रज्ञा प्रतिष्ठान, नास्ट

कोभिड-१९ एउटा बहु-आयामिक बिषय हो । यस बिषय भित्र, समाज, अर्थ र विज्ञान पर्दछन। यी सबै बिषयमा अहिलेको परिस्थितिमा हेर्ने हो भने कोभिड-१९ ले असर गरेको पाईन्छ।

समाजमा कोभिड-१९ ले निको भएका बिरामीहरुमा नराम्रो व्यहार गरेको पाइन्छ। यसका धेरै उदाहरण नेपालका बिभिन्न दैनिक, साप्तहिक पत्रपत्रिका, एफम रेडियो र टेलिभिजनमा पढ्न, सुन्न र देख्न पाइन्छ।

विज्ञान जसले बौद्धिक र व्यवहारिक गतिविधि अवलोकन गर्दछ । प्रयोगका माध्यमबाट शारीरिक, प्राकृतिक र व्यवहारको अवस्थितिलाई अध्ययनमा समाहित गर्दछ। यस्तो बिषयलाई नेपालमा उच्च प्राथमिकतामा राख्नुको विपरित तल्लो स्तरमा राखिएको छ।

डा. एन्थोनी फौसी,  संयुक्त राज्य अमेरिकाको राष्ट्रिय एलर्जी र संक्रामक रोग संस्थान निर्देशक हुनुहुन्छन् । उहाँलाई संसारले चिन्छन् । उनकाअनुसार यस माहामारीको बेला संसारमा तीन किसिमका दुश्मनहरु देखिएका छन्। ती दुश्मनहरुमा अशिक्षित व्यवहार, विज्ञानमा लापरवाही र युद्ध पर्दछन् ।

जुन–जुन देशले यी तीन कुरालाई वास्ता गर्दैनन्‌, त्यस देशमा ‘कोभिड-१९’ को माहामारीलाई नियन्त्रण गर्न सक्तैनन्‌। अशिक्षाको कारण वा उचित शिक्षाको अभावमा मानिसहरूमा कोरोना ‘भाइरस-२’को आक्रमण भइरहेका छन्।

उदाहरणका लागि ब्राजिलले ‘कोभिड-१९’लाई हल्का रूपमा लिएको थियो। त्यसबेला ब्राजिलका राष्ट्रपतिले एक पटक भनेका थिए, यो एक प्रकारको फ्लू जस्तो हो। फ्लुले जस्तै हाँछिउ, खोकी र ज्वरोजस्ता समान लक्षणहरू हुन्छन् । उनले स्वतः निको हुन्छ भने । पछि उनी आफै कोरोना भाईरसको मुखमा पुगेर बचे ।  यो सब लापरवाही वा अशिक्षाले गर्दा भएको हो।

त्यस्तै विज्ञान जस्लेगर्दा ‘मोडर्न टेक्नोलोजि’मा हामी प्रवेश गरेका छौ।  विज्ञानले ‘कोभिड-१९’को बारेमा नगर्नु भनेको कुरा गरेमा वा हेलचेक्राई गरेमा यसलाई एकाअर्काबीचमा फैलनबाट कसैले पनि रोक्न सक्दैन भनेका छन् । त्यसैको आधारमा समाजमा गतिविधि भएका छन् ।

ब्राजिलका जनताले लकडाउन उलङ्घन गरेका थिए, जसको फलस्वरुप कोरोनाको संक्रमण चाडै बिस्तार व्यापक भयो । अहिले एक लाख एक्काईस हजार भन्दा बढिको मृत्यु भइसकेको छ। यसकारण पनि विज्ञानका उपलब्धिलाई नकार्न मिल्दैन।

डा फौसीले कोभिड-१९ माहामारीलाई युद्ध रुपमा लिनु पर्ने बताउँछन् । यसले मानव सभ्यतामा चुनौति दिएको छ। मानव सभ्यतामाथि प्रश्‍नहरु खडा गरेका छन् ।

दुर्भाग्यबस अमेरिका, ब्राजिल, इण्डोनेसिया र नेपालजस्ता देशको नीति निर्माताले उनीहरू आफैंमा काम गरिरहेछन् जसअनुसार त्यस्तै कष्ट भोग्दै छन् । उनीहरूले न कुनै विज्ञ वा ज्ञातासग परामर्शलाई अक्षरस पालन गरेको छ । गरेको केवल आफूखुशी काम गरेर—जनताको स्वास्थ्यमा खेलवाड गरेका छन्‌ ।

नेपालमा पहिलो घटना २१ जनवरी २०२० मा पुष्टि भयो । ९ जनवरी, २०२० मा चीनको वुहानबाट काठमाडौं फर्केका ३१ बर्षीय विद्यार्थीलाई ‘पोजेटिभ’ देखियो । यो दक्षिण एसियामा कोभिड-१९ को पहिलो रेकर्ड गरिएको केस हो।

पौष र माघको बीचमा, नेपालले कोभिडको प्रकोप रोक्नका लागि आवश्यक तयारी, उपकरण र औषधि खरिद, स्वास्थ्य पूर्वाधारको स्तरोन्नती, स्वास्थ्यकर्मीहरूलाई प्रशिक्षण र जनचेतना फैलाउने कदम चालिएको थियो। तर प्रभावकारी काम हुन सकेन । जसले स्थानिय स्तरमा संक्रमण फैलिसकेका छन् ।

स्थानीयस्तरको संक्रमणको पहिलो केस चैतमा कैलाली जिल्लामा पुष्टि भयो । नेपालमा पहिलो मृत्यु २०७७ जेष्ठ १ मा भयो। सरकारले देशव्यापी लकडाउन करिब पाँच महिनासम्म गर्‍यो ।

भाद्र उन्‍नाइसको विहानसम्म ‘कोभिड-१९’ पोजेटिभ भएकाहरु हजार भन्‍दा बढि संख्यामा देखिनुले संक्रमणको दर उच्च हुँदैगएको छ। यसरी दिन–प्रति–दिन संक्रमण दर बढ्दै जाने हो भने छिट्टै हामी तेस्रो चरणमा पुग्नेछौं । यसलाई राज्यले विज्ञान प्रविधिलाई कम बजेट र प्राथमिकता राखेको उपज नै हो ।

(नेपाल विज्ञान पत्रकार समाजले साइन्टिस्ट जर्नालिस्ट इन्टरफेसः साइन्स जर्नालिजम् डीयूरिङ कोभिड-१९ प्यान्डमिक कार्यक्रममा मन्तव्यको सम्पादीत अंशः)

मा अद्यावधिक गरिएको

समाचार

प्रधानमन्त्री ओली चीनमा, राष्ट्रपति सी चिनफिङसँग भेटवार्ता

न्यूक्लियर रिएक्टरको सुरक्षा र कार्यक्षमता सुधार गर्न  वैज्ञानिकद्वारा नयाँ प्रविधिको विकास

आधुनिक थोक कृषि बजार स्थापना र सञ्चालन सम्बन्धी कार्यशाला

आईएमई लाइफ इन्स्योरेन्सका बीमित, अभिकर्ता तथा कर्मचारीलाई ग्राण्डि हस्पिटलमा विशेष छुट सुविधा

नेपाल बैंकका ग्राहकलाई कोटबारी होटेलको सेवामा विशेष छुट

उद्योग मन्त्री भण्डारीद्वारा ‘इलेक्ट्रिक एण्ड इलेक्ट्रोनिक्स’ अन्तर्राष्ट्रिय प्रदर्शनी उद्घाटन

ब्याट्रीविहीन इन्टरनेट अफ थिङ्सका लागि ऊर्जा समाधान : युरोपेली परियोजना ‘एम्बियन्ट–६जी’ सुरु

भृकुटीमण्डपमा शुक्रबारदेखि ‘इलेक्ट्रिक एण्ड इलेक्ट्रोनिक्स’ प्रदर्शनी सुरु हुँदै

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Subscribe to our newsletter!

अन्तर्वार्ता

‘समाज उत्थान र मर्यादित बनाउन शिक्षाको महत्त्वपूर्ण भूमिका हुन्छ’

‘शिक्षण सामाजिक उत्तरदायित्व बोकेको मर्यादित पेसा हो’

सम्बन्धित सामाग्री

प्रधानमन्त्री ओली चीनमा, राष्ट्रपति सी चिनफिङसँग भेटवार्ता

न्यूक्लियर रिएक्टरको सुरक्षा र कार्यक्षमता सुधार गर्न  वैज्ञानिकद्वारा नयाँ प्रविधिको विकास

आधुनिक थोक कृषि बजार स्थापना र सञ्चालन सम्बन्धी कार्यशाला

आईएमई लाइफ इन्स्योरेन्सका बीमित, अभिकर्ता तथा कर्मचारीलाई ग्राण्डि हस्पिटलमा विशेष छुट सुविधा

नेपाल बैंकका ग्राहकलाई कोटबारी होटेलको सेवामा विशेष छुट

उद्योग मन्त्री भण्डारीद्वारा ‘इलेक्ट्रिक एण्ड इलेक्ट्रोनिक्स’ अन्तर्राष्ट्रिय प्रदर्शनी उद्घाटन

ब्याट्रीविहीन इन्टरनेट अफ थिङ्सका लागि ऊर्जा समाधान : युरोपेली परियोजना ‘एम्बियन्ट–६जी’ सुरु

भृकुटीमण्डपमा शुक्रबारदेखि ‘इलेक्ट्रिक एण्ड इलेक्ट्रोनिक्स’ प्रदर्शनी सुरु हुँदै

×