चन्द्रमा वा मंगलमा खेती सम्भव छ? फोहोरलाई मलमा रूपान्तरण गर्ने नयाँ अनुसन्धान

काठमाडौं, फागुन १४ । अमेरिकी अन्तरिक्ष संस्था नासाका अनुसन्धानकर्ताहरूले मानव तथा वनस्पति फोहोरलाई मलमा रूपान्तरण गरी बाँझो सतहलाई खेतीयोग्य बनाउन सकिने सम्भावना देखाएका छन्। अनुसन्धान एसीएस अर्थ एण्ड स्पेस केमेस्ट्रीमा प्रकाशित भएको छ।

“लुनार र मार्समा हुने आउटपोस्टहरूमा जैविक फोहोर नै स्वस्थ र उत्पादनशील माटो बनाउन मुख्य स्रोत हुन्छ,” अनुसन्धानका प्रमुख लेखक ह्यारिसन कोकरले बताए। “फोहोरलाई प्रयोग गरेर चन्द्रमा र मंगलका माटो–समान पदार्थ (सिमुल्यान्ट स्वाइल) मा आवश्यक पोषक तत्वहरू निकाल्न सकिन्छ।”

चन्द्रमा र मंगलको सतह धुलाम्य र चट्टानी पदार्थ (रेगोलिथ) ले बनेको हुन्छ, जुन खेतीका लागि उपयुक्त छैन। यसलाई प्रयोगात्मक रूपमा नासाको केनेडी स्पेस सेन्टरमा विकसित गरिएको बायोजनेनेरेटिभ लाइफ सपोर्ट सिस्टम ‘ ब्लिस (बिएलआइएसएस)’ नामक प्रणालीमार्फत परीक्षण गरिएको हो। यस प्रणालीले कृत्रिम फोहोरलाई पोषक–घुलनशील पदार्थमा रूपान्तरण गर्छ।

अनुसन्धानमा ब्लिसबाट प्राप्त घोललाई चन्द्रमा र मंगलका माटो–समान पदार्थ सिमुल्यान्ट स्वाइलमा मिसाएर २४ घण्टा परीक्षण गर्दा सल्फर, क्याल्सियम, म्याग्नेसियम लगायतका आवश्यक पोषक तत्वहरू प्राप्त भएका छन् । सूक्ष्मदर्शक परीक्षणले सिमुल्यान्टमा परिवर्तन देखिए र चन्द्रमा सिमुल्यान्टमा स–साना पिट्स बने भने मंगल सिमुल्यान्ट न्यानो पार्टीकलले ढाकिएको देखियो। यी परिवर्तनहरूले पदार्थलाई कम घर्षण गर्ने ‘एब्रेसिभ’ बनाउँदै माटो–जस्तै गुण दिन थालेको अनुसन्धानमा उल्लेख छ।

यद्यपि वास्तविक चन्द्रमा र मंगलको भेटिने सतही तह रेगोलिथ सिमुल्यान्ट भन्दा फरक हुने भएकाले थप अनुसन्धान आवश्यक  छ। तर वैज्ञानिकहरूले यसलाई भविष्यमा अन्तरिक्षमा मानव बस्ती बसाउन महत्वपूर्ण कदमका रूपमा लिएका छन्।