खगोलविद्हरूद्वारा ‘किशोरावस्था’मा रहेका ग्रह प्रणालीको पहिलो स्पष्ट तस्बिर कैद

Getting your Trinity Audio player ready…

चिली, माघ ७ । खगोलविद्हरूले ग्रह प्रणालीको ‘किशोरावस्था’ भनिने रहस्यमय चरणलाई पहिलो पटक स्पष्ट रूपमा देखाएका छन्। 

चिली स्थित अटाकामा  लार्ज मिलिमिटर/सबमिलिमिटर एरे (अल्मा) प्रयोग गरेर गरिएको एक्सोकुइपर बेल्ट सबस्ट्रक्चरहरू समाधान गर्न अल्मा सर्वेक्षण (एआरकेएस ‍सर्वेक्षण) ले २४ वटा डस्ट डिस्क अर्थात् ग्रह निर्माणपछि बाँकी रहेका धुलो–बरफका बेल्टहरूको अभूतपूर्व छवि सार्वजनिक गरेको हो।

यी डिस्कहरू ग्रह प्रणालीको जीवनको किशोर चरणसँग तुलना गरिन्छ—नवजात ग्रह निर्माण डिस्कभन्दा परिपक्व तर अझै स्थिर नभएका अवस्था।

“हामीले ग्रह निर्माणको ‘शिशु तस्बिर’ त धेरै पटक देखेका छौं, तर किशोरावस्थाको तस्बिर भने अहिलेसम्म हराएको कडी थियो,” अध्ययनका सह–अन्वेषक तथा अमेरिकाको वेस्लेयन विश्वविद्यालयकी एसोसिएट प्रोफेसर मेरिडिथ ह्युजेसले भनिन्।

हाम्रो सौर्यमण्डलमा यो चरणलाई कुइपर बेल्टसँग तुलना गर्न सकिन्छ, जुन नेप्च्यूनभन्दा बाहिर रहेको बरफयुक्त क्षेत्र हो। यसले अर्बौं वर्षअघि भएका ठूला ठोक्किन र ग्रहहरूको स्थानान्तरणको इतिहास सुरक्षित राखेको छ।

कठिन तर आवश्यक तस्बिर

धुलो–बरफका यी डिस्कहरू अत्यन्तै फिका हुन्छन्, ग्रह जन्माउने ग्यासयुक्त डिस्कभन्दा हजारौं गुणा कम उज्यालो। तर अल्माको उच्च क्षमताले यसपटक बहुवलययुक्त बेल्ट, फराकिलो हलो, तीक्ष्ण किनारा, आर्क र क्लम्पहरू स्पष्ट देखाएको छ।

“यी डिस्कहरूले ग्रहहरूको कक्षाहरू फेरबदल भएको र पृथ्वीको चन्द्रमा निर्माण गर्ने घटना, घटिरहेको समयको अभिलेख राख्छन्,” सह–अन्वेषक तथा ट्रिनिटी कलेज डब्लिनका एसोसिएट प्रोफेसर लुका मत्राले भने।

“हामीले विविधता देखिरहेका छौं—साधारण घेरा मात्र होइन, असमान संरचना र गतिशील इतिहासका प्रमाणहरू,” अध्ययन प्रमुख तथा युनिभर्सिटी अफ एक्सेटरका एसोसिएट प्रोफेसर सेबास्टियन मारिनोले बताए।

यसले हाम्रो सौर्य मण्डलको अराजक इतिहास सामान्य थियो वा अद्वितीय भन्ने प्रश्नको जवाफ दिन मद्दत गर्नेछ।

भविष्यतर्फ दृष्टि

खगोलविद्हरूका अनुसार एआरकेएस ‍सर्वेक्षणले नयाँ ग्रह खोज्ने र ग्रह परिवार कसरी बनाइन्छ भन्ने बुझ्न ठूलो योगदान पुर्‍याउनेछ।

“यो परियोजनाले चन्द्रमामा रहेका क्रेटर, कुइपर बेल्टको गतिशीलता, र साना–ठुला ग्रहहरूको विकास बुझ्न नयाँ दृष्टिकोण दिएको छ। यो सौर्य मण्डलको ‘फ्यामिली एल्बम’मा हराएका पृष्ठहरू थपिएको जस्तै हो,” ह्युजेसले थपिन्।

प्रमुख निष्कर्षहरू

• सबैभन्दा ठूलो सर्वेक्षण: एआरकेएसले डस्ट डिस्क अध्ययनमा नयाँ मापदण्ड स्थापित गर्यो।
• गतिशील किशोरावस्था: करिब एक–तिहाइ डिस्कमा बहुवलय वा खाली ठाउँ देखियो, जसले ग्रह निर्माण वा गुरुत्वीय प्रभावको संकेत गर्छ।
• अनपेक्षित विविधता: केही डिस्क जटिल संरचना बोकेका छन् भने केही फराकिलो बेल्टमा फैलिएका छन्।
• ग्रहहरूको हलचल: केही क्षेत्रमा शान्त अवस्था देखिन्छ भने कतिपय क्षेत्रमा अराजकता, जुन हाम्रो कुइपर बेल्टसँग मेल खान्छ।
• ग्यासको अस्तित्व: कतिपय डिस्कमा अपेक्षाभन्दा लामो समयसम्म ग्यास बाँकी छ, जसले ग्रहको रसायनशास्त्रलाई प्रभाव पार्न सक्छ।
• असमानता र आर्कहरू: सम्भवतः अदृश्य ग्रह वा पुराना ठोक्किनुको कारण कतिपय डिस्क असमान आकारका छन्।
• खुला पहुँच: सबै डेटा विश्वभरका खगोलविद्हरूका लागि सार्वजनिक गरिएको छ।