फिलाडेल्फिया, जेठ १६ । मानसिक स्वास्थ्य सहयोगका लागि कृत्रिम बुद्धिमत्ता (एआई) च्याटबोटको प्रयोग बढ्दै जाँदा, ड्रेक्सेल विश्वविद्यालयको नयाँ अध्ययनले अधिकांश प्रयोगकर्ताले यसलाई मानव उपचारको विकल्प नभई पूरकका रूपमा हेरेको देखाएको छ।
४० लाख बढी रेडिट पोस्टको विश्लेषणमा आधारित अनुसन्धानले मानिसहरूले प्रायः एआई उपकरणलाई आश्वासन, सामना गर्ने रणनीति र व्यावहारिक मार्गदर्शनका लागि प्रयोग गरेको पत्ता लगाएको छ।
तर प्रयोगकर्ताले भावनात्मक निर्भरता, गलत जानकारी र प्रविधिमा अत्यधिक भर पर्ने जोखिमबारे चिन्ता व्यक्त गरेका छन्। अनुसन्धानको नतिजा २०२६ मा हुने एसोसियसन फर कम्प्यूटेस्नल लिङ्ग्यूस्टिकको वार्षिक सम्मेलनमा प्रस्तुत गरिनेछ।
“मानिसहरू सामान्य-उद्देश्यका एआई च्याटबोटलाई मानसिक स्वास्थ्य सहयोगका लागि प्रयोग गर्न थालेका कारण अहिले ठूलो चिन्ता छ,” ड्रेक्सेलको कलेज अफ इन्जिनियरिङ एण्ड कम्प्यूटिङकी सहायक प्राध्यापक शादी रेजापुरले भनिन्, “तर यी कार्यक्रमहरू यस उद्देश्यका लागि डिजाइन वा चिकित्सकीय रूपमा प्रमाणित गरिएका छैनन्।”
अध्ययन एआई प्रयोगको बढ्दो प्रवृत्तिका बीच आएको हो। २०२५ मा अमेरिकन साइकोलोजिकल एसोसिएसनले गरेको सर्वेक्षणले १८ देखि ८० वर्ष उमेरका करिब आधा अमेरिकी वयस्कले गत वर्ष मानसिक स्वास्थ्यका लागि ‘लार्ज ल्याङ्ग्वेज मोडेल’ उपकरण प्रयोग गरेको देखाएको छ। ब्राउन विश्वविद्यालयको सम्बन्धित अनुसन्धानले आठ जना युवामध्ये एक जनाले मानसिक स्वास्थ्य सल्लाहका लागि एआई कार्यक्रम प्रयोग गरेको पत्ता लगाएको थियो।
रेजापोरको टोलीले ४७ मानसिक स्वास्थ्यसम्बन्धी सबरेडिटमा ५,१२६ पोस्टको विश्लेषण गरेको थियो। प्रयोगकर्ताले सहानुभूति, चिन्ता व्यवस्थापनका लागि आश्वासन, सामना गर्ने रणनीति र साथीपन खोजेको उल्लेख गरेका थिए। अटिजमसँग सम्बन्धित चुनौतीहरू व्यवस्थापन गर्न संगठनात्मक सहयोगका लागि पनि एआई प्रयोग गरिएको पाइएको छ ।
करिब ५१ प्रतिशत पोस्टले जोखिम स्पष्ट रूपमा लत लाग्ने वा भावनात्मक निर्भरता प्रमुख भएको उल्लेख गरेका थिए । अधिकांश प्रयोगकर्ताले एआई उपकरणलाई उपचारसँगै प्रयोग गरिएको पूरकका रूपमा वर्णन गरेका थिए।
अनुसन्धानकर्ताले ‘वोन्ड प्याराडक्स’ भनेर वर्णन गरेको अवस्थासमेत पत्ता लगाए। एआईले विशेष कार्य वा लक्ष्यमा सहयोग गर्दा सकारात्मक नतिजा देखिएको थियो, तर स्पष्ट लक्ष्यबिनाको बलियो भावनात्मक सम्बन्धले निर्भरता, लक्षण बिग्रनु र अलग हुन कठिनाइ ल्याएको थियो।
अनुसन्धानका प्रमुख लेखक तथा डक्टरल विद्यार्थी एल्हाम अघाखानीले भने “एआई उपकरणलाई केवल मानवीय वा आत्मीय देखिने गरी डिजाइन गर्नु पर्याप्त छैन । तर स्पष्ट सीमा र सुरक्षा उपाय आवश्यक छन्।”
अध्ययनले मानसिक स्वास्थ्यका लागि एआई कार्यक्रमलाई साथीपनभन्दा बढी स्पष्ट सीमासहितको सहयोगी अन्तरक्रियामा अनुकूलित गर्नुपर्ने सुझाव दिएको छ।
सहायक प्राध्यापक शादी रेजापोरले रेजापुरले थप भनिन्, “यी प्रविधि व्यापक रूपमा अपनिँदै जाँदा, प्रयोगकर्ताले यसको सम्भावित फाइदा र सीमाबारे बुझ्नु अझै महत्त्वपूर्ण हुन्छ।”
Leave a Reply