युनेस्को साइटहरू जैविक विविधताको जीवनरेखा, बढ्दो खतरा चेतावनी

Getting your Trinity Audio player ready…

पेरिस, वैशाख १० । युनेस्कोले मंगलबार सार्वजनिक गरेको नयाँ प्रतिवेदनले विश्वव्यापी वन्यजन्तु जनसंख्या ७३ प्रतिशत घटेको भए पनि युनेस्को-संरक्षित क्षेत्रमा ती तुलनात्मक रूपमा स्थिर रहेको देखाएको छ।

विश्व सम्पदा स्थल, जीवमण्डल आरक्षित क्षेत्र र ग्लोबल जियोपार्कहरू मिलाएर २,२६० साइटहरूको सञ्जाल १.३ करोड वर्ग किलोमिटर क्षेत्र ओगट्छ, जुन चीन र भारत मिलाएर भन्दा ठूलो छ।

युनेस्को महानिर्देशक खालेद एल-एनानीले भने, “यी साइटहरू मानिस र प्रकृतिका लागि योगदान दिइरहेका छन्। जलवायु परिवर्तन र जैविक विविधता ह्राससँग लड्न यी रणनीतिक सम्पत्ति हुन्।”

प्रतिवेदनअनुसार युनेस्को साइटहरूले विश्वमै नक्साङ्कन गरिएका प्रजातिहरूमध्ये ६० प्रतिशतभन्दा बढीलाई समेट्छन्, जसमा ४० प्रतिशत अन्यत्र पाइँदैनन्। यी साइटहरूले २४० गिगाटन कार्बन भण्डारण गरेका छन्, जुन मुक्त भएमा हालको उत्सर्जनको करिब दुई दशक बराबर हुन्छ।

तर करिब ९० प्रतिशत साइटहरू उच्च वातावरणीय संकटमा छन्। पछिल्लो दशकमा जलवायु-सम्बन्धी जोखिमहरू ४० प्रतिशत बढेका छन्। सन् २०५० सम्ममा चौथाइ साइटहरू महत्वपूर्ण टर्निङ पोइन्टमा पुग्न सक्ने खतरा छ, जसले हिमनदी हराउने र वनहरू कार्बन स्रोतमा रूपान्तरण हुने जोखिम ल्याउन सक्छ।

करिब ९० करोड मानिस युनेस्को-नामित क्षेत्रमा बस्छन्, जुन विश्व जनसंख्याको करिब १० प्रतिशत हो। कम्तीमा चौथाइ साइटहरू आदिवासी जनजातिको भूभागसँग ओभरल्याप गर्छन्, अफ्रिका, क्यारिबियन र ल्याटिन अमेरिकामा यो अनुपात करिब आधा पुग्छ।

युनेस्कोले सरकारहरूलाई यी साइटहरूलाई जलवायु रणनीतिमा अझै समावेश गर्न आग्रह गरेको छ। हाल ८० प्रतिशत राष्ट्रिय जैविक विविधता योजनामा यी साइटहरू समावेश भए पनि केवल ५ प्रतिशत जलवायु योजनामा मात्र छन्।

२० भन्दा बढी अनुसन्धान संस्थासँग मिलेर तयार गरिएको प्रतिवेदनले निष्कर्ष निकालेको छ कि आज युनेस्को साइटहरूमा लगानी गर्नु भनेको भविष्यका पुस्ताका लागि पारिस्थितिकी तन्त्र, संस्कृतिहरू र जीविकोपार्जनलाई सुरक्षित गर्नु हो।