दक्षिण भारतको पुरानो खेल ‘पलङ्गुजी’ पुनर्जीवित गर्ने प्रयास

चेन्नई, भारत, जेठ १२ । दक्षिण भारतको सांस्कृतिक परम्परामा गहिरो जरा गाडेको पलङ्गुजी नामक पुरानो बोर्ड खेल अहिले पुनर्जीवित गर्ने प्रयास भइरहेको छ। ग्रामीण समुदायमा विशेष गरी महिलाबिच लोकप्रिय यो खेल सहरी क्षेत्रमा भने हराउँदै गएको छ।

यो खेल मन्कला परिवारको हिस्सा हो, जुन अफ्रिका र एसियामा व्यापक रूपमा पाइन्छ। खेल काठको बोर्डमा बनाइएका खाल्डाहरूमा सिप, इमलीका बीउ वा ढुंगाजस्ता साना वस्तु राखेर खेलिन्छ। दुई खेलाडी पालैपालो बीउहरू खाल्डामा राख्दै रणनीतिक रूपमा सङ्कलन गर्छन्। अंकगणितीय कौशल र स्थानिक सोच आवश्यक पर्ने यो खेलमा जित बीउहरूको सङ्ख्यामा निर्भर हुन्छ।

इतिहासकारहरूका अनुसार, पलङ्गुजीको संरचना र सिप प्रयोग गर्ने परम्परा पूर्वी अफ्रिकाका खेलसँग मिल्दोजुल्दो छ, जसले यसलाई भारतीय महासागर व्यापार मार्ग हुँदै भारतमा आएको हुन सक्ने देखाउँछ। धनी परिवारहरूले चन्दनकाठ, हाँसको दाँत वा चाँदीबाट बनाइएका बोर्ड प्रयोग गर्थे भने ग्रामीण क्षेत्रमा बालुवा खनेर अस्थायी खाल्डा बनाएर खेल खेलिन्थ्यो।

तामिलनाडु, कर्नाटक र आन्ध्र प्रदेशमा विभिन्न संस्करणहरू पाइन्छन्। परम्परागत रूपमा यो खेल शिवरात्रि वा रमजानजस्ता पर्वमा रातभर खेलिन्थ्यो। तर शहरीकरणसँगै यसको लोकप्रियता घट्दै गएको छ।

संस्कृति संरक्षणमा संलग्न क्रीडा जस्ता संस्थाहरूले आधुनिक सेट उत्पादन गरेर विद्यालय र परिवारमा यो खेल पुनः परिचय गराउने प्रयास गरिरहेका छन्। समर्थकहरूका अनुसार, पलङ्गुजी केवल मनोरञ्जन मात्र नभई अंकगणित र हात-आँखा तालमेल सिकाउने शैक्षिक मूल्य पनि बोकेको छ।

“पलङ्गुजी केवल खेल होइन, दक्षिण भारतीय सम्पदाको सांस्कृतिक प्रतीक हो,” चेन्नईस्थित एक अनुसन्धानकर्ताले भने, “यसको पुनर्जीवन तीव्र रूपमा आधुनिक हुँदै गएको समाजमा स्मृति र परम्परा जोगाउने प्रयास हो।”